ภายในบ้าน

เฟอร์นิเจอร์ภาษาจีนเรียกว่า 家具 jiājù 家 jiā คือบ้าน 具 jù คือสิ่งที่จัดเตรียมและวางไว้ (รูปอักษรโบราณเป็นมือสองข้างถือภาชนะ) ⟶ เครื่องใช้ ดังนั้นเฟอร์นิเจอร์ก็คือ “เครื่องใช้ของบ้าน” ตามตัวอักษร เราพบ 具 ตัวเดียวกันนี้ใน 工具 gōngjù เครื่องมือ และใน 餐具 cānjù ภาชนะบนโต๊ะอาหาร ซึ่งจะได้ที่ทางของมันเมื่อเราพูดถึงโต๊ะอาหาร ส่วนผนัง ห้อง และกุญแจ อยู่ในหน้า ที่อยู่อาศัย ของเรา คราวนี้เราเข้าไปข้างในกัน

เป็นเวลานานมากที่คนจีนนั่งกับพื้น คุกเข่าบนเสื่อ 席 xí หน้าโต๊ะเตี้ย 几 jī หรือ 案 àn เก้าอี้มาถึงช้า และมาจากทางเหนือ ในสมัยราชวงศ์ฮั่น ชนเผ่าในทุ่งหญ้านำ 胡床 húchuáng เข้ามา แปลตรงตัวว่า “เตียงของคนเถื่อน” แต่ที่จริงคือเก้าอี้สตูลพับได้ ต้องรอถึงสมัยราชวงศ์ซ่ง โต๊ะสูงและเก้าอี้จึงเข้ามาอยู่ในบ้านอย่างจริงจัง อันที่จริง 椅子 yǐzi เดิมเขียนว่า 倚子 ด้วยตัว 倚 yǐ ที่แปลว่าพิง เก้าอี้ก็คือที่นั่งที่มีพนักพิงนั่นเอง

แต่ภาษายังเก็บเสื่อไว้ 出席 chūxí “ไปนั่งบนเสื่อ” ⟶ เข้าร่วมประชุม 主席 zhǔxí “เสื่อผืนหลัก” ⟶ ประธาน และ 几 ใน 茶几 chájī โต๊ะกลางรับแขก ก็คือตัวเดียวกับใน 窗明几净 chuāng míng jī jìng “หน้าต่างสว่าง โต๊ะสะอาด”

ประโยคที่ปิดท้ายตัวอย่างของเรามาจากยุคนั้น บทที่ 10 ของบทสนทนาของขงจื๊อบรรยายกิริยามารยาทของขงจื๊อ และในนั้นเราอ่านพบ 席不正，不坐 “ท่านไม่นั่งบนเสื่อที่ไม่ได้ปูไว้ตามระเบียบ” (จากคำแปลภาษาฝรั่งเศสของกูฟเรอร์ หรือ Couvreur ในหน้า บทที่ 10 ของเรื่องการสนทนาของขงจื๊อ ของเรา) หากมองว่าเป็นความจู้จี้ของคนแก่ที่พิถีพิถันเกินไปก็คงผิด แต่ต้องรู้ไว้ว่าตำแหน่งและทิศทางของเสื่อบอกฐานะของแต่ละคน คำนี้ยังเก็บความหมายของที่นั่งที่กำหนดไว้ให้นี้ใน 席位 xíwèi ที่นั่งในรัฐสภาหรือในงานเลี้ยง

ในบ้านแบบดั้งเดิม ห้องโถงหลัก 堂屋 tángwū จัดวางโดยยึดผนังด้านในเป็นหลัก บนผนังนั้นแขวน 中堂 zhōngtáng ภาพวาดหรืออักษรพู่กันแผ่นใหญ่ ขนาบด้วยคำกลอนคู่ ด้านหน้าตั้ง 八仙桌 bāxiānzhuō โต๊ะสี่เหลี่ยม “แปดเซียน” ที่แขกแปดคนนั่งได้ข้างละสองคน และสองข้างมี 太师椅 tàishīyǐ สองตัว ว่ากันว่าชื่อของเก้าอี้ท้าวแขนนี้มาจาก 秦桧 Qín Huì ราชครูใหญ่ (太师) ในสมัยราชวงศ์ซ่ง ซึ่งมีคนต่อที่พิงศีรษะเพิ่มให้เก้าอี้ของเขา เรื่องเล่านี้มาจากหนังสือบันทึกเบ็ดเตล็ดในยุคนั้น และผมไม่รู้ว่ามันน่าเชื่อถือแค่ไหน เพราะเก้าอี้ที่เรียกชื่อนี้ในปัจจุบันดูคล้ายเก้าอี้สมัยราชวงศ์ชิงเสียมากกว่า

ทางเหนือ ชีวิตในบ้านหมุนรอบ 炕 kàng เตียงก่ออิฐที่อุ่นจากด้านล่าง มักใช้ปล่องควันของเตาในครัว ทั้งครอบครัวนอนบนนั้น กินข้าวบนโต๊ะเล็กที่วางไว้บนนั้น และต้อนรับเพื่อนบ้านบนนั้น ลงไปทางใต้ ไม่มีคั่ง (และไม่มีระบบทำความร้อนส่วนกลาง อย่างที่เราเห็นในเรื่องที่อยู่อาศัย) แต่มี 凉席 liángxí เสื่อเย็นสำหรับคืนหน้าร้อน และ 蚊帐 wénzhàng มุ้ง

ครัวมีเทพเจ้าของตัวเอง คือเทพเจ้าเตาไฟ 灶王爷 Zàowángyé ท่านอยู่เหนือเตาไฟ 灶 zào ตลอดปี และขึ้นสวรรค์ในวัน 小年 xiǎonián เพื่อไปรายงานเรื่องของครอบครัว คนจึงถวายขนมหวานเหนียวหนึบให้ท่าน ท่านจะได้พูดแต่เรื่องหวานๆ (ดูหน้า เทศกาลและวันสำคัญ ของเรา) เตาไฟทิ้งสำนวนที่ยังมีชีวิตชีวาไว้หลายสำนวน 另起炉灶 lìng qǐ lúzào “ก่อเตาไฟขึ้นใหม่อีกเตา” ⟶ เริ่มต้นใหม่จากศูนย์ 开小灶 kāi xiǎozào “เปิดเตาเล็ก” ในโรงอาหารรวมสมัยก่อน นี่คือครัวแยกที่ทำอาหารให้พวกผู้นำโดยเฉพาะ ทุกวันนี้หมายถึงการดูแลเป็นพิเศษ โดยเฉพาะการสอนพิเศษตัวต่อตัวที่ครูให้นักเรียนคนหนึ่ง ตรงข้ามกับ 大锅饭 dàguōfàn “ข้าวหม้อใหญ่” ที่ทุกคนได้ส่วนแบ่งเท่ากัน ไม่ว่าจะทำงานหรือไม่ ส่วน 背锅 bēiguō “แบกหม้อไว้บนหลัง” ⟶ เป็นแพะรับบาป คือรูปย่อของ 背黑锅 bēi hēiguō “แบกหม้อดำ” ทำไมต้องดำ? ผมหาคำอธิบายที่ฟังขึ้นไม่ได้เลย

ฝั่งห้องน้ำ อพาร์ตเมนต์จีนมักทำให้คนแปลกใจ ไม่มีอ่างอาบน้ำ ฝักบัวไม่มีฉากกั้น และมีท่อระบายน้ำอยู่กลางพื้น 地漏 dìlòu เพราะน้ำเปียกไปทั้งห้อง ห้องน้ำที่รีโนเวตแล้วจึงชอบอวด 干湿分离 gānshī fēnlí การแยกส่วนแห้งกับส่วนเปียก คำว่า 马桶 mǎtǒng มีประวัติที่แปลก สมัยราชวงศ์ฮั่น กระโถนเรียกว่า 虎子 hǔzi “เสือน้อย” ว่ากันว่าราชวงศ์ถังซึ่งเขียนชื่อ 李虎 Lǐ Hǔ บรรพบุรุษของราชวงศ์ไม่ได้อีกต่อไป จึงเปลี่ยนชื่อเป็น 马子 mǎzi “ม้าน้อย” นี่คือคำอธิบายที่อ่านเจอได้ทุกที่ แต่ดูท่าจะสวยเกินจริงไปหน่อย

สำนวนยังเก็บเครื่องเรือนที่เก่ากว่านั้นไว้อีก 东床快婿 dōngchuáng kuàixù “ลูกเขยจากเตียงฝั่งตะวันออก” ย้อนไปถึง 王羲之 Wáng Xīzhī นักอักษรพู่กันที่มีชื่อเสียงที่สุดของจีน (ดูหน้า ประวัติศาสตร์ศิลปะจีนของราชวงศ์เว่ยและจิ้น ของเรา) ขุนนาง 郗鉴 Xī Jiàn กำลังหาลูกเขยจากตระกูลหวัง ชายหนุ่มทุกคนยืนตัวตรงอยู่ต่อหน้าคนที่เขาส่งมา ยกเว้นคนเดียวที่นอนเหยียดอยู่บนเตียงฝั่งตะวันออก เปิดพุง แทะขนมแป้งอยู่ ขุนนางเลือกคนนั้นแหละ ส่วน 坐第一把交椅 zuò dìyī bǎ jiāoyǐ “นั่งเก้าอี้พับตัวแรก” มาจาก 交椅 jiāoyǐ ทายาทของเก้าอี้สตูลของคนเถื่อน ใน 水浒传 Shuǐhǔ zhuàn ซ้องกั๋ง พวกโจรแห่งเขาเหลียงซานจัดลำดับกันตามเก้าอี้

ทุกวันนี้ ในอพาร์ตเมนต์สมัยใหม่ ผนังหลักของห้องนั่งเล่นมักเป็นที่ตั้งโทรทัศน์ บน 电视墙 diànshìqiáng ที่ตกแต่งอย่างพิถีพิถันไม่แพ้ 中堂 ในสมัยก่อน ผนังเดิม แต่บูชาสิ่งใหม่

คลิกที่ตัวอักษรใดก็ได้ในหน้านี้: ลำดับการเขียนจะแสดงทีละขีด พร้อมลูกศรบอกทิศทางการลากเส้น