Księga Wielkiego Zachodniego Pustkowia (大荒西經 Dàhuāng xījīng) to szesnasta księga Księgi gór i mórz i trzecia z «Ksiąg Wielkiego Pustkowia» (大荒經). Jest jedną z najbogatszych w mity: znajdujemy w niej wnętrzności Nüwy przemienione w bogów, Changxi kąpiącą dwanaście księżyców, oddzielenie Nieba i Ziemi przez Zhonga i Li, dziesięciu czarowników góry Duchów, Królową Matkę Zachodu na Kunlunie oraz wstąpienie Qi z dynastii Xia, który przyniósł niebiańską muzykę. Tekst chiński przedstawiono z transkrypcją pinyin, a po nim następują polski przekład i przypisy.
大荒西經 — Wielkie Zachodnie Pustkowie
西北海之外,大荒之隅,有山而不合,名曰不周負子。有兩黃獸守之。有水曰寒暑之水,水西有濕山,水東有幕山。有禹攻共工國山。
Za morzem północno-zachodnim, w zakątku Wielkiego Pustkowia, wznosi się góra, która się nie zamyka, zwana Buzhou-Fuzi (不周負子). Strzegą jej dwa żółte zwierzęta. Jest rzeka zwana Wodami Chłodu-i-Skwaru (寒暑之水); na zachód od rzeki leży góra Shi (濕山), na wschód góra Mu (幕山). Jest góra kraju, który zaatakował Yu, góra Gonggonga (禹攻共工國山).
有國名曰淑士,顓頊之子。
Jest kraj zwany Shushi (淑士), (zamieszkany przez) syna Zhuanxu.
有神十人,名曰女媧之腸,化為神,處栗廣之野。橫道而處。
Jest dziesięć boskich istot, zwanych Wnętrznościami Nüwy (女媧之腸): przemienione w bogów, mieszkają na równinie Liguang (栗廣之野), stojąc w poprzek drogi.
有人名曰石夷,來風曰韋,處西北隅以司日月之長短。
Jest postać zwana Shiyi (石夷); wiatr, który nadchodzi, zwie się Wei (韋). Stoi w północno-zachodnim zakątku, by regulować długi lub krótki (bieg) słońca i księżyca.
有五彩之鳥,有冠,名曰狂鳥。
Jest ptak o pięciu barwach, z czubem, zwany ptakiem Kuang (狂鳥).
有大澤之長山。有白民之國。
Jest Długa góra Wielkiego Bagna (大澤之長山). Jest kraj Białych-ludzi (白民之國).
西北海之外,赤水之東,有長脛之國。
Za morzem północno-zachodnim, na wschód od Czerwonej Wody, leży kraj Długogoleniowych (長脛之國).
有西周之國,姬姓,食穀。有人方耕,名曰叔均。帝俊生后稷,稷降以百穀。稷之弟曰台蠒,生叔均。叔均是代其父及稷播百穀,始作耕。有赤國妻氏。有雙山。
Jest kraj Zachodnich Zhou (西周之國), z rodu Ji (姬), którzy jedzą zboże. Jest człowiek orzący, zwany Shujun (叔均). Cesarz Jun spłodził Houji (后稷), który zstąpił (na ziemię) ze stoma zbożami. Młodszy brat Ji zwał się Taixi (台蠒), który spłodził Shujuna. Shujun, w miejsce ojca i Houji, zasiał sto zbóż i wynalazł oranie. Jest ród żony Czerwonego kraju (赤國妻氏). Jest góra Shuang (雙山).
西海之外,大荒之中,有方山者,上有青樹,名曰柜格之松,日月所出入也。
Za morzem zachodnim, w sercu Wielkiego Pustkowia, wznosi się Kwadratowa góra (方山); na jej szczycie rośnie zielone drzewo zwane sosną Juge (柜格之松): to tam wschodzą i zachodzą słońce i księżyc.
西北海之外,赤水之西,有先民之國,食穀,使四鳥。
Za morzem północno-zachodnim, na zachód od Czerwonej Wody, leży kraj Pierwszych-ludzi (先民之國); jedzą tam zboże i usługują im cztery zwierzęta.
有北狄之國。黃帝之孫曰始均,始均生北狄。
Jest kraj Północnych Di (北狄之國). Wnuk Żółtego Cesarza zwany Shijun (始均) spłodził Północnych Di.
有芒山。有桂山。有榣山。其上有人,號曰太子長琴。顓頊生老童,老童生祝融,祝融生太子長琴,是處搖山,始作樂風。
Jest góra Mang (芒山). Jest góra Gui (桂山). Jest góra Yao (榣山). Na jej szczycie mieszka człowiek zwany księciem Changqin (太子長琴). Zhuanxu spłodził Laotonga (老童), Laotong spłodził Zhuronga (祝融), Zhurong spłodził księcia Changqin, który mieszka na górze Yao: był pierwszym, który stworzył melodie muzyczne.
有五彩鳥三名:一曰皇鳥,一曰鸞鳥,一曰鳳鳥。
Są trzy imiona dla ptaków o pięciu barwach: jeden to ptak Huang (皇鳥), jeden ptak luan (鸞鳥), jeden ptak feniks (鳳鳥).
有蟲狀如菟,胸以後者裸不見,青如猨狀。
Jest owad podobny do zająca (菟); od piersi tylna część jest naga i niewidzialna, zielona jak małpa.
大荒之中,有山名曰豐沮玉門,日月所入。
W sercu Wielkiego Pustkowia wznosi się góra zwana Fengju-Yumen (豐沮玉門), gdzie wchodzą słońce i księżyc.
有靈山,巫咸、巫即、巫肦、巫彭、巫姑、巫真、巫禮、巫抵、巫謝、巫羅十巫,從此升降,百藥爰在。
Jest góra Duchów (靈山): Wuxian (巫咸), Wuji (巫即), Wuban (巫肦), Wupeng (巫彭), Wugu (巫姑), Wuzhen (巫真), Wuli (巫禮), Wudi (巫抵), Wuxie (巫謝) i Wuluo (巫羅) — dziesięciu czarowników — wstępują i zstępują tam (między niebem a ziemią); to tam znajduje się sto leków.
西有王母之山、壑山、海山。有沃之國,沃民是處。沃之野,鳳鳥之卵是食,甘露是飲。凡其所欲,其味盡存。爰有甘華、甘柤、白柳、視肉、三騅、琁瑰、瑤碧、白木、琅玕、白丹、青丹,多銀鐵。鸞鳥自歌,鳳鳥自舞,爰有百獸,相群是處,是謂沃之野。
Na zachodzie leżą góra Królowej Matki (王母之山), góra He (壑山) i góra Morza (海山). Jest Żyzny kraj (沃之國), gdzie mieszka lud Wo (沃民). Na Żyznej równinie (沃之野) żywią się jajami feniksa i piją słodką rosę; czegokolwiek się zapragnie, znajduje się tam cały jego smak. Znajdują się tam «słodko-kwitnące» (甘華), słodki głożyna (甘柤), biała wierzba (白柳), Shirou (視肉), Sanzhui (三騅), nefryty Xuangui (琁瑰), Yaobi (瑤碧), białe drzewo (白木), Langgan (琅玕), biały cynober (白丹), zielony cynober (青丹) oraz srebro i żelazo w obfitości. Ptak luan śpiewa sam z siebie, feniks tańczy sam z siebie; sto gatunków zwierząt żyje tam razem w stadach: to właśnie zwie się Żyzną równiną.
有三青鳥,赤首黑目,一名曰大鵹,一名少鵹,一名曰青鳥。
Są trzy błękitne ptaki, o czerwonych głowach i czarnych oczach: jeden zwie się Dali (大鵹), jeden Shaoli (少鵹), jeden błękitny ptak (青鳥).
有軒轅之臺,射者不敢西嚮射,畏軒轅之臺。
Jest taras Xuanyuana (軒轅之臺); łucznik nie śmie strzelać na zachód, ze strachu przed tarasem Xuanyuana.
大荒之中,有龍山,日月所入。有三澤水,名曰三淖,昆吾之所食也。
W sercu Wielkiego Pustkowia wznosi się góra Smoka (龍山), gdzie wchodzą słońce i księżyc. Są trzy bagienne rozlewiska zwane Trzema Jeziorami (三淖): to tam żywił się Kunwu (昆吾).
有人衣青,以袂蔽面,名曰女丑之尸。
Jest postać odziana w zieleń, zasłaniająca twarz rękawem, zwana zwłokami Nüchou (女丑之尸).
有女子之國。
Jest kraj Kobiet (女子之國).
有桃山。有䖟山。有桂山。有于土山。
Jest góra Tao (桃山). Jest góra Meng (䖟山). Jest góra Gui (桂山). Jest góra Yutu (于土山).
有丈夫之國。
Jest kraj Mężczyzn (丈夫之國).
有弇州之山,五彩之鳥仰天,名曰鳴鳥。爰有百樂歌儛之風。
Jest góra Yanzhou (弇州之山); ptak o pięciu barwach unosi głowę ku niebu, zwany Śpiewającym ptakiem (鳴鳥). Są tam melodie stu muzyk, pieśni i tańców.
有軒轅之國。江山之南棲為吉,不壽者乃八百歲。
Jest kraj Xuanyuan (軒轅之國). Osiedlenie się na południe od gór Rzeki jest tam pomyślne; ci, którzy umierają młodo, żyją jeszcze osiemset lat.
西海陼中,有神人面鳥身,珥兩青蛇,踐兩赤蛇,名曰弇茲。
Wśród wysepek morza zachodniego mieszka bóg o ludzkiej twarzy i ciele ptaka, z dwoma zielonymi wężami jako kolczykami i dwoma czerwonymi wężami pod stopami, zwany Yanzi (弇茲).
大荒之中,有山名曰日月山,天樞也。吳姖天門,日月所入。有神人面無臂,兩足反屬于頭上,名曰噓。顓頊生老童,老童生重及黎,帝令重獻上天,令黎卭下地,下地是生噎,處於西極,以行日月星辰之行次。
W sercu Wielkiego Pustkowia wznosi się góra zwana górą Słońca-i-Księżyca (日月山), oś nieba (天樞). Niebiańska Brama Wuju (吳姖天門) to miejsce, którędy wchodzą słońce i księżyc. Jest bóg o ludzkiej twarzy i bez ramion, którego dwie stopy są wygięte ponad głowę, zwany Xu (噓). Zhuanxu spłodził Laotonga (老童), Laotong spłodził Zhonga (重) i Li (黎); Władca rozkazał Zhongowi unieść niebo, a Li obniżyć ziemię. Na dolnej ziemi narodził się Ye (噎), który stoi na skrajnym zachodzie, by regulować bieg słońca, księżyca i gwiazd.
有人反臂,名曰天虞。
Jest postać o wywróconych ramionach, zwana Tianyu (天虞).
有女子方浴月。帝俊妻常羲,生月十有二,此始浴之。
Jest kobieta kąpiąca księżyc. To Changxi (常羲), żona cesarza Jun, która urodziła dwanaście księżyców: to tutaj zaczęła je kąpać.
有玄丹之山。有五色之鳥,人面有髮。爰有青鴍、黃鷔,青鳥、黃鳥,其所集者其國亡。
Jest góra Xuandan (玄丹之山). Jest ptak o pięciu barwach, o ludzkiej twarzy i obdarzony włosami. Znajdują się tam Qingwen (青鴍), Huang'ao (黃鷔), błękitny ptak i żółty ptak: kraj, w którym się gromadzą, ginie.
有池名孟翼之攻顓頊之池。
Jest staw zwany Stawem, gdzie Mengyi zaatakował Zhuanxu (孟翼之攻顓頊之池).
大荒之中,有山,名曰鏖鏊鉅,日月所入者。
W sercu Wielkiego Pustkowia wznosi się góra zwana Aoaoju (鏖鏊鉅), gdzie wchodzą słońce i księżyc.
有獸,左右有首,名曰屏蓬。
Jest zwierzę, które ma jedną głowę po lewej i jedną po prawej, zwane Pingpeng (屏蓬).
有巫山者。有壑山者。有金門之山,有人名曰黃姖之尸。有比翼之鳥。有白鳥青翼,黃尾,玄喙。有赤犬,名曰天犬,其所下者有兵。
Jest góra Czarowników (巫山). Jest góra He (壑山). Jest góra Złotej Bramy (金門之山), gdzie stoi postać zwana zwłokami Huangju (黃姖之尸). Jest ptak Biyi (比翼, o bliźniaczych skrzydłach). Jest biały ptak o zielonych skrzydłach, żółtym ogonie i czarnym dziobie. Jest czerwony pies zwany Niebiańskim Psem (天犬): gdzie zstępuje, tam jest wojna.
西海之南,流沙之濱,赤水之後,黑水之前,有大山,名曰崑崙之丘。有神,人面虎身,有文有尾,皆白,處之。其下有弱水之淵環之,其外有炎火之山,投物輒然。有人戴勝,虎齒,有豹尾,穴處,名曰西王母。此山萬物盡有。
Na południe od morza zachodniego, na brzegu Ruchomych Piasków, za Czerwoną Wodą i przed Czarną Wodą, wznosi się wielka góra zwana wzgórzem Kunlun (崑崙之丘). Jest bóg o ludzkiej twarzy i ciele tygrysa, o pręgowanej skórze i z ogonem, cały biały, który tam mieszka. U jego stóp otacza go otchłań Słabych Wód (弱水之淵), za którą leży góra Płonącego Ognia (炎火之山), gdzie każdy przedmiot tam rzucony natychmiast staje w płomieniach. Jest istota uwieńczona ozdobą sheng (勝), o tygrysich zębach i ogonie lamparta, mieszkająca w jaskini, zwana Królową Matką Zachodu (西王母). Ta góra zawiera w sobie wszystkie rzeczy świata.
大荒之中,有山名曰常陽之山,日月所入。
W sercu Wielkiego Pustkowia wznosi się góra zwana górą Wiecznego Słońca (常陽之山), gdzie wchodzą słońce i księżyc.
有寒荒之國。有二人女祭、女薎。
Jest kraj Hanhuang (寒荒之國). Są dwie osoby, Nüji (女祭) i Nümie (女薎).
有壽麻之國。南岳娶州山女,名曰女虔。女虔生季格,季格生壽麻。壽麻正立無景,疾呼無嚮。爰有大暑,不可以往。
Jest kraj Shouma (壽麻之國). Południowy Szczyt (南岳) poślubił córkę góry Zhou, zwaną Nüqian (女虔). Nüqian urodziła Jige (季格), Jige spłodził Shouma (壽麻). Shouma, stojąc prosto, nie rzuca cienia, a jego przeszywający krzyk nie wywołuje echa. Panuje tam skrajny upał: nie można tam dotrzeć.
有人無首,操戈盾立,名曰夏耕之尸。故成湯伐夏桀于章山,克之,斬耕厥前。耕既立,無首,走厥咎,乃降于巫山。
Jest istota bez głowy, stojąca prosto, dzierżąca halabardę i tarczę, zwana zwłokami Xiageng (夏耕之尸). Niegdyś Cheng Tang (成湯) zaatakował Jie z dynastii Xia (夏桀) przy górze Zhang (章山) i pokonał go; ściął Genga w jego obecności. Geng, pozostawszy stać bez głowy, uciekł, by ujść swej winie, i zstąpił do góry Czarowników (巫山).
有人名曰吳回,奇左,是無右臂。
Jest postać zwana Wuhui (吳回), osobliwa po swej lewej stronie: nie ma prawego ramienia.
有蓋山之國,有樹,赤皮支幹,青葉,名曰朱木。
Jest kraj góry Gai (蓋山之國); jest drzewo o czerwonej korze i gałęziach oraz zielonych liściach, zwane Zhumu (朱木).
有一臂民。
Jest lud Jednorękich (一臂民, «o jednym tylko ramieniu»).
大荒之中,有山名曰大荒之山,日月所入。有人焉三面,是顓頊之子,三面一臂,三面之人不死,是謂大荒之野。
W sercu Wielkiego Pustkowia wznosi się góra zwana górą Wielkiego Pustkowia (大荒之山), gdzie wchodzą słońce i księżyc. Jest tam istota o trzech twarzach, syn Zhuanxu: o trzech twarzach i jednym ramieniu; istoty o trzech twarzach nie umierają. To właśnie zwie się równiną Wielkiego Pustkowia.
西南海之外,赤水之南,流沙之西,有人珥兩青蛇,乘兩龍,名曰夏后開。開上三嬪于天,得九辯與九歌以下。此天穆之野,高二千仞,開焉得始歌九招。
Za morzem południowo-zachodnim, na południe od Czerwonej Wody i na zachód od Ruchomych Piasków, jest istota przyozdobiona dwoma zielonymi wężami, dosiadająca dwóch smoków, zwana Xiahou Kai (夏后開). Kai trzykrotnie wstąpił do nieba, by zostać tam przyjętym, i przyniósł stamtąd Dziewięć Modulacji (九辯) i Dziewięć Pieśni (九歌). To tutaj, na równinie Tianmu (天穆之野), wysokości dwóch tysięcy ren, Kai zaczął śpiewać Dziewięć Modulacji (九招).
有互人之國。炎帝之孫,名曰靈恝,靈恝生互人,是能上下于天。
Jest kraj Huren (互人之國). Wnuk cesarza Yan (炎帝), zwany Lingjia (靈恝), spłodził Huren, którzy mogą wstępować do nieba i zeń zstępować.
有魚偏枯,名曰魚婦。顓頊死即復蘇。風道北來,天乃大水泉,蛇乃化為魚,是謂魚婦。顓頊死即復蘇。
Jest na wpół wyschnięta ryba, zwana Rybą-kobietą (魚婦). Gdy Zhuanxu umarł, natychmiast ożył. Gdy wiatr wieje z północy, a niebo tryska wielkimi wodami, wąż przemienia się w rybę: to właśnie zwie się Rybą-kobietą. Gdy Zhuanxu umarł, natychmiast ożył.
有青鳥,身黃,赤足,六首,名曰𪇆鳥。
Jest błękitny ptak o żółtym ciele, czerwonych łapach i sześciu głowach, zwany ptakiem Chu (𪇆鳥).
有大巫山。有金之山。西南,大荒之中隅,有徧勾、常羊之山。
Jest wielka góra Czarowników (大巫山). Jest góra Złota (金之山). Na południowym zachodzie, w środkowym zakątku Wielkiego Pustkowia, leżą góry Biangou (徧勾) i Changyang (常羊).
按:夏后開即啟,避漢景帝諱云。
Przypis: «Xiahou Kai» (夏后開) oznacza Qi (啟); pisze się Kai, by uniknąć tabu (na imieniu osobistym) cesarza Jing z dynastii Han (漢景帝, którego imię brzmiało Qi).
Przypisy
Nüwa (女媧) i kosmogonia. «Dziesięciu bogów zrodzonych z wnętrzności Nüwy» świadczy o archaicznym kulcie bogini stwórczyni i naprawiającej niebo. Motyw oddzielenia Nieba i Ziemi przez Zhonga (重) i Li (黎), na rozkaz Władcy, jest jednym z wielkich chińskich mitów kosmogonicznych.
Changxi (常羲) i dwanaście księżyców. Komplementarny odpowiednik Xihe (matki dziesięciu słońc, księga XV), Changxi, inna żona cesarza Jun, rodzi dwanaście księżyców i kąpie je: symetria słoneczno-księżycowa na wschodzie i zachodzie, podstawa mitycznego kalendarza.
Królowa Matka Zachodu (西王母). Rozdział przedstawia jej najbardziej archaiczny i najdzikszy opis: tygrysie zęby, lamparci ogon, uwieńczona shengiem, mieszkająca w jaskini na Kunlunie, otoczona Słabymi Wodami i górą Ognia. Bardzo daleka od wytwornej bogini epok późniejszych.
Dziesięciu czarowników (十巫). Na górze Duchów (靈山) dziesięciu wymienionych z imienia szamanów wstępuje i zstępuje między niebem a ziemią w poszukiwaniu stu leków: jedno z najcenniejszych świadectw o szamanizmie i mitycznej farmakopei.
Qi z dynastii Xia (夏后開/啟). Król Qi, który wstąpił do nieba, by przynieść «Dziewięć Pieśni» i «Dziewięć Modulacji», zwany jest tu Kai (開), by uniknąć tabu na imieniu cesarza Jing z dynastii Han; końcowy przypis to wyjaśnia — ślad hanowskiego przekazu tekstu.
Niepewne identyfikacje. Liczne imiona bogów, gór i istot (弇茲, 鏖鏊鉅, 𪇆…) nie mają pewnego odpowiednika; transkrybowane są pinyinem wraz ze znakami, a polskie oddania idą za tradycyjnymi glosami (Guo Pu, Hao Yixing).
Tekst chiński według Chinese Text Project (ctext.org). Przekład i przypisy: Chine-culture.com.


