Trzynasta księga Księgi Gór i Mórz (海内东经)

Księga regionów wewnątrz mórz: Wschód (海內東經 Hǎinèi dōngjīng) to trzynasta księga Księgi Gór i Mórz oraz ostatnia z «Ksiąg regionów wewnątrz mórz» (海內經). Krótka, lecz osobliwa, wspomina dalekie kraje za Ruchomymi Piaskami (Baktria, Yuezhi), boga Gromu z bagna Lei, a kończy się długim spisem rzek Chin: źródła i ujścia Jangcy, Huang He, Huai, Wei i dziesiątek innych rzek. Tekst chiński podano wraz z transkrypcją pinyin, a po nim polski przekład i przypisy.

海內東經 — Regiony wewnątrz mórz na Wschodzie

海hǎi內nèi東dōng北běi陬zōu以yǐ南nán者zhě。

Regiony wewnątrz mórz, od narożnika północno-wschodniego ku południowi.

鉅jù燕yàn在zài東dōng北běi陬zōu。

Wielkie Yan (鉅燕) leży w narożniku północno-wschodnim.

國guó在zài流liú沙shā中zhōng者zhě埻zhǔn端duān、璽xǐ㬇huàn，在zài崑kūn崙lún墟xū東dōng南nán。一yī曰yuē海hǎi內nèi之zhī郡jùn，不bù為wèi郡jùn縣xiàn，在zài流liú沙shā中zhōng。

Kraje pośród Ruchomych Piasków (流沙) to Zhunduan (埻端) i Xixuan (璽㬇), na południowy wschód od wzgórza Kunlun. Inna wersja głosi: to komandoria wewnątrz mórz, niezarządzana w okręgach i leżąca pośród Ruchomych Piasków.

國guó在zài流liú沙shā外wài者zhě，大dà夏xià、豎shù沙shā、居jū繇yáo、月yuè支zhī之zhī國guó。

Kraje za Ruchomymi Piaskami to Daxia (大夏, Baktria), Shusha (豎沙), Juyao (居繇) i Yuezhi (月支).

西xī胡hú白bái玉yù山shān，在zài大dà夏xià東dōng，蒼cāng梧wú在zài白bái玉yù山shān西xī南nán，皆jiē在zài流liú沙shā西xī，崑kūn崙lún墟xū東dōng南nán。崑kūn崙lún山shān在zài西xī胡hú西xī，皆jiē在zài西xī北běi。

Góra białego nefrytu Xihu (西胡白玉山) leży na wschód od Daxia; Cangwu (蒼梧) na południowy zachód od góry białego nefrytu, obie na zachód od Ruchomych Piasków i na południowy wschód od wzgórza Kunlun. Góra Kunlun leży na zachód od Xihu, wszystkie na północnym zachodzie.

雷léi澤zé中zhōng有yǒu雷léi神shén，龍lóng身shēn而ér人rén頭tóu，鼓gǔ其qí腹fù。在zài吳wú西xī。

Pośród bagna Lei (雷澤) mieszka bóg Gromu (雷神): ma ciało smoka i głowę człowieka, i uderza we własny brzuch (jak w bęben). To na zachód od Wu (吳).

都dōu州zhōu在zài海hǎi中zhōng。一yī曰yuē郁yù州zhōu。

Wyspa Duzhou (都州) leży pośrodku morza. Inna wersja zwie ją Yuzhou (郁州).

琅láng瑘yá臺tái在zài渤bó海hǎi間jiān，琅láng瑘yá之zhī東dōng。其qí北běi有yǒu山shān。一yī曰yuē在zài海hǎi間jiān。

Taras Langye (琅瑘臺) leży w morzu Bo (渤海), na wschód od Langye. Na północy wznosi się góra. Inna wersja umieszcza go pośrodku morza.

韓hán鴈yàn在zài海hǎi中zhōng，都dōu州zhōu南nán。

Gęś Hanyan (韓鴈) jest pośrodku morza, na południe od wyspy Duzhou.

始shǐ鳩jiū在zài海hǎi中zhōng，轅yuán厲lì南nán。

Ptak Shijiu (始鳩) jest pośrodku morza, na południe od Yuanli (轅厲).

會kuài稽jī山shān在zài大dà楚chǔ南nán。

Góra Kuaiji (會稽山) leży na południe od wielkiego Chu (大楚).

岷mín三sān江jiāng：首shǒu…大dà江jiāng出chū汶wèn山shān，北běi江jiāng出chū曼màn山shān，南nán江jiāng出chū高gāo山shān。高gāo山shān在zài城chéng都dōu西xī。入rù海hǎi，在zài長cháng州zhōu南nán。浙zhè江jiāng出chū三sān天tiān子zi都dōu，在zài其qí東dōng。在zài閩mǐn西xī北běi，入rù海hǎi，餘yú暨jì南nán。廬lú江jiāng出chū三sān天tiān子zi都dōu，入rù江jiāng，彭péng澤zé西xī。一yī曰yuē天tiān子zi鄣zhāng。淮huái水shuǐ出chū餘yú山shān，餘yú山shān在zài朝cháo陽yáng東dōng，義yì鄉xiāng西xī，入rù海hǎi，淮huái浦pǔ北běi。湘xiāng水shuǐ出chū舜shùn葬zàng東dōng南nán陬zōu，西xī環huán之zhī。入rù洞dòng庭tíng下xià。一yī曰yuē東dōng南nán西xī澤zé。漢hàn水shuǐ出chū鮒fù魚yú之zhī山shān，帝dì顓zhuān頊xū葬zàng于yú陽yáng，九jiǔ嬪pín葬zàng于yú陰yīn，四sì蛇shé衛wèi之zhī。濛méng水shuǐ出chū漢hàn陽yáng西xī，入rù江jiāng，聶niè陽yáng西xī。溫wēn水shuǐ出chū崆kōng峒dòng，崆kōng峒dòng山shān在zài臨lín汾fén南nán，入rù河hé，華huá陽yáng北běi。潁yǐng水shuǐ出chū少shǎo室shì，少shǎo室shì山shān在zài雍yōng氏shì南nán，入rù淮huái西xī鄢yān北běi。一yī曰yuē緱gōu氏shì。汝rǔ水shuǐ出chū天tiān息xī山shān，在zài梁liáng勉miǎn鄉xiāng西xī南nán，入rù淮huái極jí西xī北běi。一yī曰yuē淮huái在zài期qī思sī北běi。涇jīng水shuǐ出chū長cháng城chéng北běi山shān，山shān在zài郁yù郅zhì長cháng垣yuán北běi，北běi入rù渭wèi，戲xì北běi。渭wèi水shuǐ出chū鳥niǎo鼠shǔ同tóng穴xué山shān，東dōng注zhù河hé，入rù華huá陰yīn北běi。白bái水shuǐ出chū蜀shǔ，而ér東dōng南nán注zhù江jiāng，入rù江jiāng州zhōu城chéng下xià。沅yuán水shuǐ山shān出chū象xiàng郡jùn鐔xín城chéng西xī，入rù東dōng注zhù江jiāng，入rù下xià雋juàn西xī，合hé洞dòng庭tíng中zhōng。贛gàn水shuǐ出chū聶niè都dōu東dōng山shān，東dōng北běi注zhù江jiāng，入rù彭péng澤zé西xī。泗sì水shuǐ出chū吳wú東dōng北běi而ér南nán，西xī南nán過guò湖hú陵líng西xī，而ér東dōng南nán注zhù東dōng海hǎi，入rù淮huái陰yīn北běi。鬱yù水shuǐ出chū象xiàng郡jùn，而ér西xī南nán注zhù南nán海hǎi，入rù須xū陵líng東dōng南nán。肄yì水shuǐ出chū臨lín晉jìn西xī南nán，而ér東dōng南nán注zhù海hǎi，入rù番pān禺yú西xī。潢huáng水shuǐ出chū桂guì陽yáng西xī北běi山shān，東dōng南nán注zhù肄yì水shuǐ，入rù敦dūn浦pǔ西xī。洛luò水shuǐ出chū洛luò西xī山shān，東dōng北běi注zhù河hé，入rù成chéng皋gāo之zhī西xī。汾fén水shuǐ出chū上shàng窳yǔ北běi，而ér西xī南nán注zhù河hé，入rù皮pí氏shì南nán。沁qìn水shuǐ出chū井jǐng陘xíng山shān東dōng，東dōng南nán注zhù河hé，入rù懷huái東dōng南nán。濟jì水shuǐ出chū共gòng山shān南nán東dōng丘qiū，絕jué鉅jù鹿lù澤zé，注zhù渤bó海hǎi，入rù齊qí琅láng槐huái東dōng北běi。潦lǎo水shuǐ出chū衛wèi皋gāo東dōng，東dōng南nán注zhù渤bó海hǎi，入rù潦lǎo陽yáng。虖hū沱tuó水shuǐ出chū晉jìn陽yáng城chéng南nán，而ér西xī至zhì陽yáng曲qū北běi，而ér東dōng注zhù渤bó海hǎi，入rù越yuè章zhāng武wǔ北běi。漳zhāng水shuǐ出chū山shān陽yáng東dōng，東dōng注zhù渤bó海hǎi，入rù章zhāng武wǔ南nán。

Trzy rzeki Min (岷三江); u ich źródła… Wielka Rzeka (大江, Jangcy) wypływa z góry Wen (汶山); Rzeka Północna (北江) wypływa z góry Man (曼山); Rzeka Południowa (南江) wypływa z góry Gao (高山). Góra Gao leży na zachód od Chengdu (城都). Uchodzą do morza, na południe od Changzhou (長州). — Zhejiang (浙江) wypływa z Trzech Tarasów Syna Nieba (三天子都), od ich wschodu; leży na północny zachód od Min (閩) i uchodzi do morza, na południe od Yuji (餘暨). — Lujiang (廬江) wypływa z Trzech Tarasów Syna Nieba i uchodzi do Rzeki, na zachód od jeziora Pengze (彭澤); jedna wersja mówi Tianzizhang (天子鄣). — Rzeka Huai (淮水) wypływa z góry Yu (餘山); góra Yu leży na wschód od Chaoyang (朝陽) i na zachód od Yixiang (義鄉); uchodzi do morza, na północ od Huaipu (淮浦). — Rzeka Xiang (湘水) wypływa na południowy wschód od grobu Shuna i otacza go od zachodu; w dolnym biegu wlewa się do jeziora Dongting (洞庭). Jedna wersja mówi: na południowy wschód, bagno Zachodu. — Rzeka Han (漢水) wypływa z góry Fuyu (鮒魚之山), gdzie cesarz Zhuanxu (顓頊) został pogrzebany na południowym stoku, a jego dziewięć nałożnic na północnym, i strzegą ich cztery węże. — Rzeka Meng (濛水) wypływa na zachód od Hanyang (漢陽) i uchodzi do Rzeki, na zachód od Nieyang (聶陽). — Rzeka Wen (溫水) wypływa z Kongtong (崆峒); góra Kongtong leży na południe od Linfen (臨汾); uchodzi do Rzeki (河), na północ od Huayang (華陽). — Rzeka Ying (潁水) wypływa z góry Shaoshi (少室); góra Shaoshi leży na południe od Yongshi (雍氏); uchodzi do Huai, na zachodzie, na północ od Yan (鄢). Jedna wersja mówi Houshi (緱氏). — Rzeka Ru (汝水) wypływa z góry Tianxi (天息山), na południowy zachód od Liang-Mianxiang (梁勉鄉); uchodzi do Huai, na skrajnym północnym zachodzie. Jedna wersja mówi: Huai leży na północ od Qisi (期思). — Rzeka Jing (涇水) wypływa z góry na północ od Wielkiego Muru (長城北山); góra leży na północ od Yuzhi-Changyuan (郁郅長垣); na północy uchodzi do Wei (渭), na północ od Xi (戲). — Rzeka Wei (渭水) wypływa z góry Niaoshu-Tongxue (鳥鼠同穴山); płynie na wschód i uchodzi do Rzeki, na północ od Huayin (華陰). — Rzeka Bai (白水) wypływa z Shu (蜀) i płynie na południowy wschód i uchodzi do Rzeki, u stóp miasta Jiangzhou (江州). — Rzeka Yuan (沅水) wypływa na zachód od Tancheng (鐔城), w komandorii Xiang (象郡); płynie na wschód i uchodzi do Rzeki, na zachód od Xiajun (下雋), i sięga jeziora Dongting. — Rzeka Gan (贛水) wypływa ze wschodniej góry Niedu (聶都東山); płynie na północny wschód i uchodzi do Rzeki, na zachód od jeziora Pengze. — Rzeka Si (泗水) wypływa na północny wschód od Wu (吳), potem na południe, przechodzi na południowym zachodzie na zachód od Huling (湖陵) i płynie na południowy wschód i uchodzi do Morza Wschodniego, na północ od Huaiyin (淮陰). — Rzeka Yu (鬱水) wypływa z komandorii Xiang i płynie na południowy zachód i uchodzi do Morza Południowego, na południowy wschód od Xuling (須陵). — Rzeka Yi (肄水) wypływa na południowy zachód od Linjin (臨晉) i płynie na południowy wschód i uchodzi do morza, na zachód od Panyu (番禺). — Rzeka Huang (潢水) wypływa z północno-zachodniej góry Guiyang (桂陽) i płynie na południowy wschód i uchodzi do rzeki Yi, na zachód od Dunpu (敦浦). — Rzeka Luo (洛水) wypływa z zachodniej góry Luo (洛西山) i płynie na północny wschód i uchodzi do Rzeki, na zachód od Chenggao (成皋). — Rzeka Fen (汾水) wypływa na północ od Shangyu (上窳) i płynie na południowy zachód i uchodzi do Rzeki, na południe od Pishi (皮氏). — Rzeka Qin (沁水) wypływa na wschód od góry Jingxing (井陘山) i płynie na południowy wschód i uchodzi do Rzeki, na południowy wschód od Huai (懷). — Rzeka Ji (濟水) wypływa ze wschodniego wzgórza na południe od góry Gong (共山), przecina bagno Julu (鉅鹿澤) i uchodzi do morza Bo, na północny wschód od Qi-Langhuai (齊琅槐). — Rzeka Liao (潦水) wypływa na wschód od Weigao (衛皋) i płynie na południowy wschód i uchodzi do morza Bo, przy Liaoyang (潦陽). — Rzeka Hutuo (虖沱水) wypływa na południe od miasta Jinyang (晉陽城), idzie na zachód do północy Yangqu (陽曲), potem płynie na wschód i uchodzi do morza Bo, na północ od Yue-Zhangwu (越章武). — Rzeka Zhang (漳水) wypływa na wschód od Shanyang (山陽) i płynie na wschód i uchodzi do morza Bo, na południe od Zhangwu (章武).

建jiàn平píng元yuán年nián四sì月yuè丙bǐng戌xū，待dài詔zhào太tài常cháng屬shǔ臣chén望wàng校xiào治zhì，侍shì中zhōng光guāng祿lù勳xūn臣chén龔gōng、侍shì中zhōng奉fèng車chē都dōu尉wèi光guāng祿lù大dà夫fū臣chén秀xiù領lǐng主zhǔ省shěng。

W czwartym miesiącu pierwszego roku Jianping (建平, 6 p.n.e.), w dniu bingxu, poddany Wang, przydzielony do Taichang w oczekiwaniu na audiencję, dokonał kolacjonowania; poddany Gong, shizhong i guanglu-xun, oraz poddany Xiu, shizhong, fengche-duwei i guanglu-daifu, kierowali ostateczną redakcją.

Przypisy

Księga złożona. 海內東經 zestawia dwie bardzo różne warstwy: najpierw krótkie notatki mityczne (kraje Ruchomych Piasków, bóg Gromu, wyspy Morza Wschodniego), potem rozległy katalog geograficzny rzek. Filolodzy uważają ten spis rzek za interpolację z epoki Han, o duchu administracyjnym, obcą mitologicznemu jądru księgi.

Bóg Gromu (雷神). W bagnie Lei mieszka bóg o ciele smoka i głowie człowieka, który sprawia, że burza grzmi, bijąc się w brzuch jak w bęben: jedno z najstarszych wyobrażeń gromu w mitologii chińskiej.

Kraje Ruchomych Piasków. Tekst wymienia Daxia (大夏, Baktria) i Yuezhi (月支), ludy Azji Środkowej znane Hanom po podróżach Zhang Qiana — znak, że geografia «mityczna» otwiera się tu na realny świat jedwabnych szlaków.

Katalog rzek. Długa nota końcowa opisuje dla każdego wielkiego cieku jego źródło (出…) i ujście (入…): Jangcy (大江), Huang He (河), Huai (淮), Wei (渭), Xiang (湘), Ji (濟), Zhang (漳)… Cenny dokument o hydrografii hanowskich Chin, uzupełniony nomenklaturą miejsc i komandorii.

Kolofon Han. Jak księga IX, rozdział kończy się cesarską notą kolacyjną datowaną na rok 6 p.n.e. (era Jianping), poświadczającą redakcję pod kierunkiem Liu Xianga i Liu Xina (Xiu).

Niepewne utożsamienia. Wiele dawnych nazw miejscowych (鐔城, 郁郅, 聶都…) nie odpowiada już pewnym miejscom; transkrybuje się je w pinyin ze znakami.

Tekst chiński według Chinese Text Project (ctext.org). Przekład i przypisy: Chine-culture.com.