คัมภีร์ขุนเขาและท้องทะเล เล่มที่สิบสาม (海内东经)

คัมภีร์แห่งดินแดนภายในทะเลทางทิศตะวันออก (海內東經 Hǎinèi dōngjīng) เป็นเล่มที่สิบสามของคัมภีร์ขุนเขาและท้องทะเล และเป็นเล่มสุดท้ายในบรรดา «คัมภีร์แห่งดินแดนภายในทะเล» (海內經) สั้นแต่แปลกพิเศษ กล่าวถึงดินแดนไกลโพ้นพ้นทรายเลื่อน (แบกเตรีย, เยฺว่จื้อ) เทพสายฟ้าแห่งบึงเหลย แล้วปิดท้ายด้วยบัญชีอันยาวของแม่น้ำในจีน คือต้นน้ำและปากน้ำของแยงซี แม่น้ำเหลือง หฺวาย เว่ย และแม่น้ำอีกหลายสิบสาย ข้อความภาษาจีนแสดงพร้อมคำอ่านพินอิน ตามด้วยคำแปลภาษาไทยและหมายเหตุ

海內東經 — ดินแดนภายในทะเลทางทิศตะวันออก

海hǎi內nèi東dōng北běi陬zōu以yǐ南nán者zhě。

ดินแดนภายในทะเล จากมุมตะวันออกเฉียงเหนือลงสู่ใต้

鉅jù燕yàn在zài東dōng北běi陬zōu。

เยี่ยนใหญ่ (鉅燕) อยู่ที่มุมตะวันออกเฉียงเหนือ

國guó在zài流liú沙shā中zhōng者zhě埻zhǔn端duān、璽xǐ㬇huàn，在zài崑kūn崙lún墟xū東dōng南nán。一yī曰yuē海hǎi內nèi之zhī郡jùn，不bù為wèi郡jùn縣xiàn，在zài流liú沙shā中zhōng。

ดินแดนที่อยู่กลางทรายเลื่อน (流沙) คือจุ่นตวน (埻端) และสีเซฺวียน (璽㬇) อยู่ทางตะวันออกเฉียงใต้ของเนินคุนหลุน อีกสำนวนว่า เป็นเขตปกครองภายในทะเล ซึ่งมิได้แบ่งเป็นอำเภอ และตั้งอยู่กลางทรายเลื่อน

國guó在zài流liú沙shā外wài者zhě，大dà夏xià、豎shù沙shā、居jū繇yáo、月yuè支zhī之zhī國guó。

ดินแดนที่อยู่พ้นทรายเลื่อนคือต้าเซี่ย (大夏, แบกเตรีย) ซู่ซา (豎沙) จฺวีเหยา (居繇) และเยฺว่จื้อ (月支)

西xī胡hú白bái玉yù山shān，在zài大dà夏xià東dōng，蒼cāng梧wú在zài白bái玉yù山shān西xī南nán，皆jiē在zài流liú沙shā西xī，崑kūn崙lún墟xū東dōng南nán。崑kūn崙lún山shān在zài西xī胡hú西xī，皆jiē在zài西xī北běi。

ภูเขาหยกขาวของซีหู (西胡白玉山) อยู่ทางตะวันออกของต้าเซี่ย ชางอู๋ (蒼梧) อยู่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของภูเขาหยกขาว ทั้งสองอยู่ทางตะวันตกของทรายเลื่อนและทางตะวันออกเฉียงใต้ของเนินคุนหลุน ภูเขาคุนหลุนอยู่ทางตะวันตกของซีหู ทั้งหมดอยู่ทางตะวันตกเฉียงเหนือ

雷léi澤zé中zhōng有yǒu雷léi神shén，龍lóng身shēn而ér人rén頭tóu，鼓gǔ其qí腹fù。在zài吳wú西xī。

กลางบึงเหลย (雷澤) มีเทพสายฟ้า (雷神) สถิตอยู่ กายมังกรหัวคน และตีท้องของตนเอง (ดั่งตีกลอง) นี่อยู่ทางตะวันตกของอู๋ (吳)

都dōu州zhōu在zài海hǎi中zhōng。一yī曰yuē郁yù州zhōu。

เกาะตูโจว (都州) อยู่กลางทะเล อีกสำนวนเรียกว่าอวี้โจว (郁州)

琅láng瑘yá臺tái在zài渤bó海hǎi間jiān，琅láng瑘yá之zhī東dōng。其qí北běi有yǒu山shān。一yī曰yuē在zài海hǎi間jiān。

ลานหลางหยา (琅瑘臺) อยู่ในทะเลป๋อ (渤海) ทางตะวันออกของหลางหยา ทางเหนือมีภูเขาตั้งตระหง่าน อีกสำนวนวางไว้กลางทะเล

韓hán鴈yàn在zài海hǎi中zhōng，都dōu州zhōu南nán。

ห่านหานเยี่ยน (韓鴈) อยู่กลางทะเล ทางใต้ของเกาะตูโจว

始shǐ鳩jiū在zài海hǎi中zhōng，轅yuán厲lì南nán。

นกสื่อจิว (始鳩) อยู่กลางทะเล ทางใต้ของเยฺวี๋ยนลี่ (轅厲)

會kuài稽jī山shān在zài大dà楚chǔ南nán。

ภูเขาไคว่จี (會稽山) อยู่ทางใต้ของฉู่ใหญ่ (大楚)

岷mín三sān江jiāng：首shǒu…大dà江jiāng出chū汶wèn山shān，北běi江jiāng出chū曼màn山shān，南nán江jiāng出chū高gāo山shān。高gāo山shān在zài城chéng都dōu西xī。入rù海hǎi，在zài長cháng州zhōu南nán。浙zhè江jiāng出chū三sān天tiān子zi都dōu，在zài其qí東dōng。在zài閩mǐn西xī北běi，入rù海hǎi，餘yú暨jì南nán。廬lú江jiāng出chū三sān天tiān子zi都dōu，入rù江jiāng，彭péng澤zé西xī。一yī曰yuē天tiān子zi鄣zhāng。淮huái水shuǐ出chū餘yú山shān，餘yú山shān在zài朝cháo陽yáng東dōng，義yì鄉xiāng西xī，入rù海hǎi，淮huái浦pǔ北běi。湘xiāng水shuǐ出chū舜shùn葬zàng東dōng南nán陬zōu，西xī環huán之zhī。入rù洞dòng庭tíng下xià。一yī曰yuē東dōng南nán西xī澤zé。漢hàn水shuǐ出chū鮒fù魚yú之zhī山shān，帝dì顓zhuān頊xū葬zàng于yú陽yáng，九jiǔ嬪pín葬zàng于yú陰yīn，四sì蛇shé衛wèi之zhī。濛méng水shuǐ出chū漢hàn陽yáng西xī，入rù江jiāng，聶niè陽yáng西xī。溫wēn水shuǐ出chū崆kōng峒dòng，崆kōng峒dòng山shān在zài臨lín汾fén南nán，入rù河hé，華huá陽yáng北běi。潁yǐng水shuǐ出chū少shǎo室shì，少shǎo室shì山shān在zài雍yōng氏shì南nán，入rù淮huái西xī鄢yān北běi。一yī曰yuē緱gōu氏shì。汝rǔ水shuǐ出chū天tiān息xī山shān，在zài梁liáng勉miǎn鄉xiāng西xī南nán，入rù淮huái極jí西xī北běi。一yī曰yuē淮huái在zài期qī思sī北běi。涇jīng水shuǐ出chū長cháng城chéng北běi山shān，山shān在zài郁yù郅zhì長cháng垣yuán北běi，北běi入rù渭wèi，戲xì北běi。渭wèi水shuǐ出chū鳥niǎo鼠shǔ同tóng穴xué山shān，東dōng注zhù河hé，入rù華huá陰yīn北běi。白bái水shuǐ出chū蜀shǔ，而ér東dōng南nán注zhù江jiāng，入rù江jiāng州zhōu城chéng下xià。沅yuán水shuǐ山shān出chū象xiàng郡jùn鐔xín城chéng西xī，入rù東dōng注zhù江jiāng，入rù下xià雋juàn西xī，合hé洞dòng庭tíng中zhōng。贛gàn水shuǐ出chū聶niè都dōu東dōng山shān，東dōng北běi注zhù江jiāng，入rù彭péng澤zé西xī。泗sì水shuǐ出chū吳wú東dōng北běi而ér南nán，西xī南nán過guò湖hú陵líng西xī，而ér東dōng南nán注zhù東dōng海hǎi，入rù淮huái陰yīn北běi。鬱yù水shuǐ出chū象xiàng郡jùn，而ér西xī南nán注zhù南nán海hǎi，入rù須xū陵líng東dōng南nán。肄yì水shuǐ出chū臨lín晉jìn西xī南nán，而ér東dōng南nán注zhù海hǎi，入rù番pān禺yú西xī。潢huáng水shuǐ出chū桂guì陽yáng西xī北běi山shān，東dōng南nán注zhù肄yì水shuǐ，入rù敦dūn浦pǔ西xī。洛luò水shuǐ出chū洛luò西xī山shān，東dōng北běi注zhù河hé，入rù成chéng皋gāo之zhī西xī。汾fén水shuǐ出chū上shàng窳yǔ北běi，而ér西xī南nán注zhù河hé，入rù皮pí氏shì南nán。沁qìn水shuǐ出chū井jǐng陘xíng山shān東dōng，東dōng南nán注zhù河hé，入rù懷huái東dōng南nán。濟jì水shuǐ出chū共gòng山shān南nán東dōng丘qiū，絕jué鉅jù鹿lù澤zé，注zhù渤bó海hǎi，入rù齊qí琅láng槐huái東dōng北běi。潦lǎo水shuǐ出chū衛wèi皋gāo東dōng，東dōng南nán注zhù渤bó海hǎi，入rù潦lǎo陽yáng。虖hū沱tuó水shuǐ出chū晉jìn陽yáng城chéng南nán，而ér西xī至zhì陽yáng曲qū北běi，而ér東dōng注zhù渤bó海hǎi，入rù越yuè章zhāng武wǔ北běi。漳zhāng水shuǐ出chū山shān陽yáng東dōng，東dōng注zhù渤bó海hǎi，入rù章zhāng武wǔ南nán。

สามแม่น้ำแห่งหมิน (岷三江); ที่ต้นน้ำ… แม่น้ำใหญ่ (大江, แยงซี) ออกจากภูเขาเหวิน (汶山) แม่น้ำเหนือ (北江) ออกจากภูเขาหมาน (曼山) แม่น้ำใต้ (南江) ออกจากภูเขาเกา (高山) ภูเขาเกาอยู่ทางตะวันตกของเฉิงตู (城都) ทั้งหมดไหลลงทะเล ทางใต้ของฉางโจว (長州) — เจ้อเจียง (浙江) ออกจากสามลานโอรสสวรรค์ (三天子都) ทางตะวันออกของลานนั้น อยู่ทางตะวันตกเฉียงเหนือของหมิน (閩) และไหลลงทะเล ทางใต้ของอวี๋จี้ (餘暨) — หลูเจียง (廬江) ออกจากสามลานโอรสสวรรค์ และไหลลงแม่น้ำ ทางตะวันตกของทะเลสาบเผิงเจ๋อ (彭澤) สำนวนหนึ่งว่าเทียนจื่อจาง (天子鄣) — แม่น้ำหฺวาย (淮水) ออกจากภูเขาอวี๋ (餘山) ภูเขาอวี๋อยู่ทางตะวันออกของเฉาหยาง (朝陽) และตะวันตกของอี้เซียง (義鄉) ไหลลงทะเล ทางเหนือของหฺวายผู่ (淮浦) — แม่น้ำเซียง (湘水) ออกจากทางตะวันออกเฉียงใต้ของสุสานชุ่นและโอบล้อมไว้ทางตะวันตก ไหลลงสู่ทะเลสาบต้งถิง (洞庭) ทางปลายน้ำ สำนวนหนึ่งว่า ทางตะวันออกเฉียงใต้ คือบึงตะวันตก — แม่น้ำฮั่น (漢水) ออกจากภูเขาฟู่อวี๋ (鮒魚之山) ที่ซึ่งจักรพรรดิจวนซวี (顓頊) ถูกฝังที่ลาดใต้ และสนมทั้งเก้าที่ลาดเหนือ มีงูสี่ตัวเฝ้า — แม่น้ำเหมิง (濛水) ออกทางตะวันตกของฮั่นหยาง (漢陽) และไหลลงแม่น้ำ ทางตะวันตกของเนี่ยหยาง (聶陽) — แม่น้ำเวิน (溫水) ออกจากคงถง (崆峒) ภูเขาคงถงอยู่ทางใต้ของหลินเฟิน (臨汾) ไหลลงแม่น้ำ (河) ทางเหนือของหฺวาหยาง (華陽) — แม่น้ำอิ่ง (潁水) ออกจากภูเขาเส้าซื่อ (少室) ภูเขาเส้าซื่ออยู่ทางใต้ของยงซื่อ (雍氏) ไหลลงหฺวาย ทางตะวันตก ทางเหนือของเยียน (鄢) สำนวนหนึ่งว่าโกวซื่อ (緱氏) — แม่น้ำหรู (汝水) ออกจากภูเขาเทียนซี (天息山) ทางตะวันตกเฉียงใต้ของเหลียงเหมี่ยนเซียง (梁勉鄉) ไหลลงหฺวาย ทางสุดตะวันตกเฉียงเหนือ สำนวนหนึ่งว่า หฺวายอยู่ทางเหนือของฉีซือ (期思) — แม่น้ำจิง (涇水) ออกจากภูเขาเหนือกำแพงเมืองจีน (長城北山) ภูเขาอยู่ทางเหนือของอวี้จื้อฉางหยฺเหวียน (郁郅長垣) ทางเหนือไหลลงเว่ย (渭) ทางเหนือของซี่ (戲) — แม่น้ำเว่ย (渭水) ออกจากภูเขาเหนี่ยวสู่ถงเสฺวี (鳥鼠同穴山) ไหลไปทางตะวันออกลงแม่น้ำ ทางเหนือของหฺวาอิน (華陰) — แม่น้ำไป๋ (白水) ออกจากสู่ (蜀) ไหลไปทางตะวันออกเฉียงใต้ลงแม่น้ำ ที่เชิงเมืองเจียงโจว (江州) — แม่น้ำเยฺวี๋ยน (沅水) ออกทางตะวันตกของถานเฉิง (鐔城) ในเขตเซี่ยง (象郡) ไหลไปทางตะวันออกลงแม่น้ำ ทางตะวันตกของเซี่ยจฺวิ้น (下雋) และถึงทะเลสาบต้งถิง — แม่น้ำก้าน (贛水) ออกจากภูเขาตะวันออกของเนี่ยตู (聶都東山) ไหลไปทางตะวันออกเฉียงเหนือลงแม่น้ำ ทางตะวันตกของทะเลสาบเผิงเจ๋อ — แม่น้ำซื่อ (泗水) ออกทางตะวันออกเฉียงเหนือของอู๋ (吳) แล้วลงใต้ ผ่านทางตะวันตกเฉียงใต้ทางตะวันตกของหูหลิง (湖陵) ไหลไปทางตะวันออกเฉียงใต้ลงทะเลตะวันออก ทางเหนือของหฺวายอิน (淮陰) — แม่น้ำอวี้ (鬱水) ออกจากเขตเซี่ยง ไหลไปทางตะวันตกเฉียงใต้ลงทะเลใต้ ทางตะวันออกเฉียงใต้ของซฺวีหลิง (須陵) — แม่น้ำอี้ (肄水) ออกทางตะวันตกเฉียงใต้ของหลินจิ้น (臨晉) ไหลไปทางตะวันออกเฉียงใต้ลงทะเล ทางตะวันตกของพานอวี๋ (番禺) — แม่น้ำหฺวง (潢水) ออกจากภูเขาตะวันตกเฉียงเหนือของกุ้ยหยาง (桂陽) ไหลไปทางตะวันออกเฉียงใต้ลงแม่น้ำอี้ ทางตะวันตกของตุนผู่ (敦浦) — แม่น้ำลั่ว (洛水) ออกจากภูเขาตะวันตกของลั่ว (洛西山) ไหลไปทางตะวันออกเฉียงเหนือลงแม่น้ำ ทางตะวันตกของเฉิงเกา (成皋) — แม่น้ำเฝิน (汾水) ออกทางเหนือของซ่างอวี่ (上窳) ไหลไปทางตะวันตกเฉียงใต้ลงแม่น้ำ ทางใต้ของผีซื่อ (皮氏) — แม่น้ำชิ่น (沁水) ออกทางตะวันออกของภูเขาจิ่งสิง (井陘山) ไหลไปทางตะวันออกเฉียงใต้ลงแม่น้ำ ทางตะวันออกเฉียงใต้ของหฺวาย (懷) — แม่น้ำจี้ (濟水) ออกจากเนินตะวันออกทางใต้ของภูเขาก้ง (共山) ทะลุบึงจฺวี้ลู่ (鉅鹿澤) ลงทะเลป๋อ ทางตะวันออกเฉียงเหนือของฉีหลางหฺวาย (齊琅槐) — แม่น้ำเหลียว (潦水) ออกทางตะวันออกของเว่ยเกา (衛皋) ไหลไปทางตะวันออกเฉียงใต้ลงทะเลป๋อ ที่เหลียวหยาง (潦陽) — แม่น้ำหู่ถัว (虖沱水) ออกทางใต้ของเมืองจิ้นหยาง (晉陽城) ไปทางตะวันตกถึงเหนือหยางชฺวี (陽曲) แล้วไหลไปทางตะวันออกลงทะเลป๋อ ทางเหนือของเยฺว่จางอู่ (越章武) — แม่น้ำจาง (漳水) ออกทางตะวันออกของซานหยาง (山陽) ไหลไปทางตะวันออกลงทะเลป๋อ ทางใต้ของจางอู่ (章武)

建jiàn平píng元yuán年nián四sì月yuè丙bǐng戌xū，待dài詔zhào太tài常cháng屬shǔ臣chén望wàng校xiào治zhì，侍shì中zhōng光guāng祿lù勳xūn臣chén龔gōng、侍shì中zhōng奉fèng車chē都dōu尉wèi光guāng祿lù大dà夫fū臣chén秀xiù領lǐng主zhǔ省shěng。

ในเดือนสี่ ปีแรกแห่งศักราชเจี้ยนผิง (建平, 6 ปีก่อน ค.ศ.) วันปิ่งซฺวี ขุนนางหวาง ผู้สังกัดไท่ฉางและรออภิวาท ได้สอบทาน ขุนนางกง ซื่อจง และกวงลู่ซฺวิน พร้อมขุนนางซิว ซื่อจง เฟิงเชอตูเว่ย และกวงลู่ต้าฟู ได้กำกับการตรวจแก้ขั้นสุดท้าย

หมายเหตุ

หนังสือผสมผสาน 海內東經 วางสองชั้นที่ต่างกันมากเคียงกัน เริ่มด้วยบันทึกปกรณัมสั้น ๆ (ดินแดนทรายเลื่อน เทพสายฟ้า หมู่เกาะทะเลตะวันออก) แล้วตามด้วยบัญชีภูมิศาสตร์แม่น้ำอันกว้างขวาง นักภาษาศาสตร์ถือว่าบัญชีแม่น้ำนี้เป็นการแทรกของยุคฮั่น มีลักษณะเชิงปกครอง แปลกแยกจากแก่นปกรณัมของหนังสือ

เทพสายฟ้า (雷神) ที่บึงเหลยมีเทพกายมังกรหัวคนสถิตอยู่ ทำให้ฟ้าคำรามด้วยการตีท้องดั่งตีกลอง เป็นการพรรณนาฟ้าผ่าที่เก่าแก่ที่สุดอย่างหนึ่งในปกรณัมจีน

ดินแดนทรายเลื่อน ข้อความเอ่ยถึงต้าเซี่ย (大夏, แบกเตรีย) และเยฺว่จื้อ (月支) ชนชาติเอเชียกลางที่ฮั่นรู้จักหลังการเดินทางของจางเชียน — สัญญาณว่าภูมิศาสตร์เชิง «ปกรณัม» เปิดออกสู่โลกจริงของเส้นทางสายไหม

บัญชีแม่น้ำ บันทึกท้ายอันยาวพรรณนา สำหรับลำน้ำใหญ่แต่ละสาย ถึงต้นน้ำ (出…) และปากน้ำ (入…) ของมัน แยงซี (大江) แม่น้ำเหลือง (河) หฺวาย (淮) เว่ย (渭) เซียง (湘) จี้ (濟) จาง (漳)… เป็นเอกสารล้ำค่าว่าด้วยอุทกศาสตร์ของจีนยุคฮั่น ควบกับนามานุกรมสถานที่และเขตปกครอง

อวสานบทยุคฮั่น เช่นเดียวกับเล่มที่ ๙ บทนี้จบด้วยบันทึกการสอบทานของราชสำนัก ลงศักราช 6 ปีก่อน ค.ศ. (ศักราชเจี้ยนผิง) ซึ่งยืนยันการตรวจแก้ที่นำโดยหลิวเซี่ยงและหลิวซิน (ซิว)

การระบุที่ไม่แน่นอน ชื่อสถานที่โบราณมากมาย (鐔城, 郁郅, 聶都…) ไม่ตรงกับสถานที่ที่แน่ชัดอีกต่อไป จึงถอดเป็นพินอินพร้อมอักษรจีน

ข้อความภาษาจีนตาม Chinese Text Project (ctext.org) คำแปลและหมายเหตุ: Chine-culture.com