Dağlar ve Denizler Klasiği'nin on üçüncü kitabı (海内东经)

Denizlerin İçindeki Bölgelerin Klasiği: Doğu (海內東經 Hǎinèi dōngjīng), Dağlar ve Denizler Klasiği'nin on üçüncü kitabı ve «Denizlerin İçindeki Bölgeler Klasikleri»nin (海內經) sonuncusudur. Kısa ama özgün olan bu kitap, Akan Kumlar'ın ötesindeki uzak ülkeleri (Baktriya, Yuezhi), Lei bataklığının Gök Gürültüsü tanrısını anar ve Çin'in ırmaklarının uzun bir dökümüyle son bulur: Yangtze'nin, Sarı Nehir'in, Huai'nin, Wei'nin ve onlarca başka ırmağın kaynakları ve ağızları. Çince metin, pinyin çevriyazısıyla birlikte sunulur; ardından Türkçe çeviri ve notlar gelir.

海內東經 — Denizlerin İçindeki Doğu Bölgeleri

海hǎi內nèi東dōng北běi陬zōu以yǐ南nán者zhě。

Denizlerin içindeki bölgeler, kuzeydoğu köşesinden güneye doğru.

鉅jù燕yàn在zài東dōng北běi陬zōu。

Büyük Yan (鉅燕) kuzeydoğu köşesindedir.

國guó在zài流liú沙shā中zhōng者zhě埻zhǔn端duān、璽xǐ㬇huàn，在zài崑kūn崙lún墟xū東dōng南nán。一yī曰yuē海hǎi內nèi之zhī郡jùn，不bù為wèi郡jùn縣xiàn，在zài流liú沙shā中zhōng。

Akan Kumlar'ın (流沙) ortasında bulunan ülkeler Zhunduan (埻端) ve Xixuan'dır (璽㬇), Kunlun tepesinin güneydoğusunda. Başka bir nüsha der ki: o, denizlerin içinde bir komutanlıktır, ilçelere bölünerek yönetilmez ve Akan Kumlar'ın ortasında bulunur.

國guó在zài流liú沙shā外wài者zhě，大dà夏xià、豎shù沙shā、居jū繇yáo、月yuè支zhī之zhī國guó。

Akan Kumlar'ın ötesinde bulunan ülkeler Daxia (大夏, Baktriya), Shusha (豎沙), Juyao (居繇) ve Yuezhi'dir (月支).

西xī胡hú白bái玉yù山shān，在zài大dà夏xià東dōng，蒼cāng梧wú在zài白bái玉yù山shān西xī南nán，皆jiē在zài流liú沙shā西xī，崑kūn崙lún墟xū東dōng南nán。崑kūn崙lún山shān在zài西xī胡hú西xī，皆jiē在zài西xī北běi。

Xihu'nun Ak Yeşim Dağı (西胡白玉山) Daxia'nın doğusundadır; Cangwu (蒼梧) Ak Yeşim Dağı'nın güneybatısındadır, ikisi de Akan Kumlar'ın batısında ve Kunlun tepesinin güneydoğusundadır. Kunlun Dağı Xihu'nun batısındadır, hepsi kuzeybatıdadır.

雷léi澤zé中zhōng有yǒu雷léi神shén，龍lóng身shēn而ér人rén頭tóu，鼓gǔ其qí腹fù。在zài吳wú西xī。

Lei bataklığının (雷澤) ortasında Gök Gürültüsü tanrısı (雷神) oturur: ejderha gövdeli ve insan başlıdır, kendi karnına (bir davul gibi) vurur. Bu, Wu'nun (吳) batısındadır.

都dōu州zhōu在zài海hǎi中zhōng。一yī曰yuē郁yù州zhōu。

Duzhou adası (都州) denizin ortasındadır. Başka bir nüsha ona Yuzhou (郁州) der.

琅láng瑘yá臺tái在zài渤bó海hǎi間jiān，琅láng瑘yá之zhī東dōng。其qí北běi有yǒu山shān。一yī曰yuē在zài海hǎi間jiān。

Langye terası (琅瑘臺) Bo denizinde (渤海), Langye'nin doğusundadır. Kuzeyde bir dağ yükselir. Başka bir nüsha onu denizin ortasına koyar.

韓hán鴈yàn在zài海hǎi中zhōng，都dōu州zhōu南nán。

Hanyan kazı (韓鴈) denizin ortasında, Duzhou adasının güneyindedir.

始shǐ鳩jiū在zài海hǎi中zhōng，轅yuán厲lì南nán。

Shijiu kuşu (始鳩) denizin ortasında, Yuanli'nin (轅厲) güneyindedir.

會kuài稽jī山shān在zài大dà楚chǔ南nán。

Kuaiji Dağı (會稽山) büyük Chu'nun (大楚) güneyindedir.

岷mín三sān江jiāng：首shǒu…大dà江jiāng出chū汶wèn山shān，北běi江jiāng出chū曼màn山shān，南nán江jiāng出chū高gāo山shān。高gāo山shān在zài城chéng都dōu西xī。入rù海hǎi，在zài長cháng州zhōu南nán。浙zhè江jiāng出chū三sān天tiān子zi都dōu，在zài其qí東dōng。在zài閩mǐn西xī北běi，入rù海hǎi，餘yú暨jì南nán。廬lú江jiāng出chū三sān天tiān子zi都dōu，入rù江jiāng，彭péng澤zé西xī。一yī曰yuē天tiān子zi鄣zhāng。淮huái水shuǐ出chū餘yú山shān，餘yú山shān在zài朝cháo陽yáng東dōng，義yì鄉xiāng西xī，入rù海hǎi，淮huái浦pǔ北běi。湘xiāng水shuǐ出chū舜shùn葬zàng東dōng南nán陬zōu，西xī環huán之zhī。入rù洞dòng庭tíng下xià。一yī曰yuē東dōng南nán西xī澤zé。漢hàn水shuǐ出chū鮒fù魚yú之zhī山shān，帝dì顓zhuān頊xū葬zàng于yú陽yáng，九jiǔ嬪pín葬zàng于yú陰yīn，四sì蛇shé衛wèi之zhī。濛méng水shuǐ出chū漢hàn陽yáng西xī，入rù江jiāng，聶niè陽yáng西xī。溫wēn水shuǐ出chū崆kōng峒dòng，崆kōng峒dòng山shān在zài臨lín汾fén南nán，入rù河hé，華huá陽yáng北běi。潁yǐng水shuǐ出chū少shǎo室shì，少shǎo室shì山shān在zài雍yōng氏shì南nán，入rù淮huái西xī鄢yān北běi。一yī曰yuē緱gōu氏shì。汝rǔ水shuǐ出chū天tiān息xī山shān，在zài梁liáng勉miǎn鄉xiāng西xī南nán，入rù淮huái極jí西xī北běi。一yī曰yuē淮huái在zài期qī思sī北běi。涇jīng水shuǐ出chū長cháng城chéng北běi山shān，山shān在zài郁yù郅zhì長cháng垣yuán北běi，北běi入rù渭wèi，戲xì北běi。渭wèi水shuǐ出chū鳥niǎo鼠shǔ同tóng穴xué山shān，東dōng注zhù河hé，入rù華huá陰yīn北běi。白bái水shuǐ出chū蜀shǔ，而ér東dōng南nán注zhù江jiāng，入rù江jiāng州zhōu城chéng下xià。沅yuán水shuǐ山shān出chū象xiàng郡jùn鐔xín城chéng西xī，入rù東dōng注zhù江jiāng，入rù下xià雋juàn西xī，合hé洞dòng庭tíng中zhōng。贛gàn水shuǐ出chū聶niè都dōu東dōng山shān，東dōng北běi注zhù江jiāng，入rù彭péng澤zé西xī。泗sì水shuǐ出chū吳wú東dōng北běi而ér南nán，西xī南nán過guò湖hú陵líng西xī，而ér東dōng南nán注zhù東dōng海hǎi，入rù淮huái陰yīn北běi。鬱yù水shuǐ出chū象xiàng郡jùn，而ér西xī南nán注zhù南nán海hǎi，入rù須xū陵líng東dōng南nán。肄yì水shuǐ出chū臨lín晉jìn西xī南nán，而ér東dōng南nán注zhù海hǎi，入rù番pān禺yú西xī。潢huáng水shuǐ出chū桂guì陽yáng西xī北běi山shān，東dōng南nán注zhù肄yì水shuǐ，入rù敦dūn浦pǔ西xī。洛luò水shuǐ出chū洛luò西xī山shān，東dōng北běi注zhù河hé，入rù成chéng皋gāo之zhī西xī。汾fén水shuǐ出chū上shàng窳yǔ北běi，而ér西xī南nán注zhù河hé，入rù皮pí氏shì南nán。沁qìn水shuǐ出chū井jǐng陘xíng山shān東dōng，東dōng南nán注zhù河hé，入rù懷huái東dōng南nán。濟jì水shuǐ出chū共gòng山shān南nán東dōng丘qiū，絕jué鉅jù鹿lù澤zé，注zhù渤bó海hǎi，入rù齊qí琅láng槐huái東dōng北běi。潦lǎo水shuǐ出chū衛wèi皋gāo東dōng，東dōng南nán注zhù渤bó海hǎi，入rù潦lǎo陽yáng。虖hū沱tuó水shuǐ出chū晉jìn陽yáng城chéng南nán，而ér西xī至zhì陽yáng曲qū北běi，而ér東dōng注zhù渤bó海hǎi，入rù越yuè章zhāng武wǔ北běi。漳zhāng水shuǐ出chū山shān陽yáng東dōng，東dōng注zhù渤bó海hǎi，入rù章zhāng武wǔ南nán。

Min'in üç ırmağı (岷三江); kaynaklarında… Büyük Irmak (大江, Yangtze) Wen Dağı'ndan (汶山) çıkar; Kuzey Irmağı (北江) Man Dağı'ndan (曼山) çıkar; Güney Irmağı (南江) Gao Dağı'ndan (高山) çıkar. Gao Dağı Chengdu'nun (城都) batısındadır. Denize dökülürler, Changzhou'nun (長州) güneyinde. — Zhejiang (浙江) Göğün Oğlu'nun Üç Terası'ndan (三天子都) çıkar, onların doğu yanından; Min'in (閩) kuzeybatısındadır ve denize dökülür, Yuji'nin (餘暨) güneyinde. — Lujiang (廬江) Göğün Oğlu'nun Üç Terası'ndan çıkar ve Irmağa dökülür, Pengze gölünün (彭澤) batısında; bir nüsha Tianzizhang (天子鄣) der. — Huai ırmağı (淮水) Yu Dağı'ndan (餘山) çıkar; Yu Dağı Chaoyang'ın (朝陽) doğusunda ve Yixiang'ın (義鄉) batısındadır; denize dökülür, Huaipu'nun (淮浦) kuzeyinde. — Xiang ırmağı (湘水) Shun'un mezarının güneydoğusundan çıkar ve onu batıdan kuşatır; aşağı mecrada Dongting gölüne (洞庭) dökülür. Bir nüsha der: güneydoğuda, Batı bataklığı. — Han ırmağı (漢水) Fuyu Dağı'ndan (鮒魚之山) çıkar; orada imparator Zhuanxu (顓頊) güney yamaca ve dokuz cariyesi kuzey yamaca gömüldü, dört yılan onları korur. — Meng ırmağı (濛水) Hanyang'ın (漢陽) batısından çıkar ve Irmağa dökülür, Nieyang'ın (聶陽) batısında. — Wen ırmağı (溫水) Kongtong'dan (崆峒) çıkar; Kongtong Dağı Linfen'in (臨汾) güneyindedir; Irmağa (河) dökülür, Huayang'ın (華陽) kuzeyinde. — Ying ırmağı (潁水) Shaoshi Dağı'ndan (少室) çıkar; Shaoshi Dağı Yongshi'nin (雍氏) güneyindedir; Huai'ye dökülür, batıda, Yan'ın (鄢) kuzeyinde. Bir nüsha Houshi (緱氏) der. — Ru ırmağı (汝水) Tianxi Dağı'ndan (天息山) çıkar, Liang-Mianxiang'ın (梁勉鄉) güneybatısında; Huai'ye dökülür, en kuzeybatıda. Bir nüsha der: Huai, Qisi'nin (期思) kuzeyindedir. — Jing ırmağı (涇水) Çin Seddi'nin kuzeyindeki dağdan (長城北山) çıkar; dağ Yuzhi-Changyuan'ın (郁郅長垣) kuzeyindedir; kuzeyde Wei'ye (渭) dökülür, Xi'nin (戲) kuzeyinde. — Wei ırmağı (渭水) Niaoshu-Tongxue Dağı'ndan (鳥鼠同穴山) çıkar; doğuya akar ve Irmağa dökülür, Huayin'in (華陰) kuzeyinde. — Bai ırmağı (白水) Shu'dan (蜀) çıkar ve güneydoğuya akar ve Irmağa dökülür, Jiangzhou (江州) kentinin eteğinde. — Yuan ırmağı (沅水) Tancheng'in (鐔城) batısından çıkar, Xiang komutanlığında (象郡); doğuya akar ve Irmağa dökülür, Xiajun'un (下雋) batısında, ve Dongting gölüne ulaşır. — Gan ırmağı (贛水) Niedu'nun doğu dağından (聶都東山) çıkar; kuzeydoğuya akar ve Irmağa dökülür, Pengze gölünün batısında. — Si ırmağı (泗水) Wu'nun (吳) kuzeydoğusundan, sonra güneye çıkar, güneybatıda Huling'in (湖陵) batısından geçer ve güneydoğuya akar ve Doğu denizine dökülür, Huaiyin'in (淮陰) kuzeyinde. — Yu ırmağı (鬱水) Xiang komutanlığından çıkar ve güneybatıya akar ve Güney denizine dökülür, Xuling'in (須陵) güneydoğusunda. — Yi ırmağı (肄水) Linjin'in (臨晉) güneybatısından çıkar ve güneydoğuya akar ve denize dökülür, Panyu'nun (番禺) batısında. — Huang ırmağı (潢水) Guiyang'ın kuzeybatı dağından (桂陽) çıkar ve güneydoğuya akar ve Yi ırmağına dökülür, Dunpu'nun (敦浦) batısında. — Luo ırmağı (洛水) Luo'nun batı dağından (洛西山) çıkar ve kuzeydoğuya akar ve Irmağa dökülür, Chenggao'nun (成皋) batısında. — Fen ırmağı (汾水) Shangyu'nun (上窳) kuzeyinden çıkar ve güneybatıya akar ve Irmağa dökülür, Pishi'nin (皮氏) güneyinde. — Qin ırmağı (沁水) Jingxing Dağı'nın (井陘山) doğusundan çıkar ve güneydoğuya akar ve Irmağa dökülür, Huai'nin (懷) güneydoğusunda. — Ji ırmağı (濟水) Gong Dağı'nın (共山) güneyindeki doğu tepeden çıkar, Julu bataklığını (鉅鹿澤) geçer ve Bo denizine dökülür, Qi-Langhuai'nin (齊琅槐) kuzeydoğusunda. — Liao ırmağı (潦水) Weigao'nun (衛皋) doğusundan çıkar ve güneydoğuya akar ve Bo denizine dökülür, Liaoyang'da (潦陽). — Hutuo ırmağı (虖沱水) Jinyang kentinin (晉陽城) güneyinden çıkar, batıya Yangqu'nun (陽曲) kuzeyine dek gider, sonra doğuya akar ve Bo denizine dökülür, Yue-Zhangwu'nun (越章武) kuzeyinde. — Zhang ırmağı (漳水) Shanyang'ın (山陽) doğusundan çıkar ve doğuya akar ve Bo denizine dökülür, Zhangwu'nun (章武) güneyinde.

建jiàn平píng元yuán年nián四sì月yuè丙bǐng戌xū，待dài詔zhào太tài常cháng屬shǔ臣chén望wàng校xiào治zhì，侍shì中zhōng光guāng祿lù勳xūn臣chén龔gōng、侍shì中zhōng奉fèng車chē都dōu尉wèi光guāng祿lù大dà夫fū臣chén秀xiù領lǐng主zhǔ省shěng。

Jianping'in (建平, MÖ 6) birinci yılının dördüncü ayında, bingxu gününde, Taichang'a bağlı ve huzura çıkmayı bekleyen kul Wang onu karşılaştırdı; kul Gong, Shizhong ve Guanglu-xun ile kul Xiu, Shizhong, Fengche-duwei ve Guanglu-daifu son gözden geçirmeyi yönetti.

Notlar

Bileşik bir kitap. 海內東經 çok farklı iki katmanı yan yana koyar: önce kısa mitsel kayıtlar (Akan Kumlar ülkeleri, Gök Gürültüsü tanrısı, Doğu denizi adaları), sonra ırmakların geniş bir coğrafi kataloğu. Filologlar bu ırmak dökümünü, idari ruhlu bir Han dönemi eklemesi sayar, kitabın mitolojik çekirdeğine yabancı.

Gök Gürültüsü tanrısı (雷神). Lei bataklığında ejderha gövdeli ve insan başlı bir tanrı oturur; karnına bir davul gibi vurarak fırtınayı gürletir: Çin mitolojisinde gök gürültüsünün en eski tasvirlerinden biri.

Akan Kumlar ülkeleri. Metin, Zhang Qian'ın yolculuklarından sonra Han'ın tanıdığı Orta Asya halkları olan Daxia (大夏, Baktriya) ve Yuezhi'yi (月支) anar — «mitsel» coğrafyanın burada İpek Yolları'nın gerçek dünyasına açıldığının işareti.

Irmakların dökümü. Uzun sonuç kaydı, her büyük su yolu için kaynağını (出…) ve ağzını (入…) betimler: Yangtze (大江), Sarı Nehir (河), Huai (淮), Wei (渭), Xiang (湘), Ji (濟), Zhang (漳)… Han Çini'nin hidrografyası üzerine değerli bir belge, yer ve komutanlık adlarıyla pekiştirilmiş.

Han kolofonu. IX. kitap gibi, bölüm de MÖ 6 yılına (Jianping dönemi) tarihli imparatorluk karşılaştırma kaydıyla biter; bu kayıt Liu Xiang ve Liu Xin'in (Xiu) yönettiği gözden geçirmeyi tanıklar.

Belirsiz özdeşleştirmeler. Birçok eski yer adı (鐔城, 郁郅, 聶都…) artık kesin yerlere karşılık gelmez; bunlar karakterleriyle birlikte pinyin olarak çevriyazılır.

Çince metin Chinese Text Project'e (ctext.org) göredir. Çeviri ve notlar: Chine-culture.com.