Księga Gór Zachodnich (西山经 Xīshānjīng) to druga księga Księgi Gór i Mórz. Przemierza ona, ze wschodu na zachód, cztery pasma górskie — wśród nich pasmo góry Hua i Kunlun, siedzibę Królowej Matki Zachodu — bogate w minerały, rośliny oraz cudowne zwierzęta i ptaki, a każde pasmo zamyka obrzędami należnymi jego bóstwom. Tekst chiński podano wraz z transkrypcją pinyin, a po nim przekład polski i przypisy.
Pierwsza Księga Zachodnia — 西山经 (pasmo Hua)
《西山經》華山之首，曰錢來之山，其上多松，其下多洗石。有獸焉，其狀如羊而馬尾，名曰羬羊，其脂可以已腊。
Księga Gór Zachodnich. Pierwsza góra pasma Hua zwie się górą Qianlai (錢來). Jej szczyt obfituje w sosny, jej podnóże w kamień usuwający tłuszcz (xishi 洗石). Żyje tam zwierzę podobne do owcy, lecz o końskim ogonie; zwie się qianyang (羬羊); jego łój leczy spierzchniętą skórę.
西四十五里，曰松果之山，濩水出焉，北流注于渭，其中多銅。有鳥焉，其名曰䳋渠，其狀如山雞，黑身赤足，可以已𦢊。
Czterdzieści pięć li na zachód leży góra Songguo (松果). Rzeka Huo (濩水) bierze z niej początek i płynie na północ do Wei (渭); obfituje w miedź. Żyje tam ptak zwany chiqu (䳋渠), podobny do bażanta górskiego, o czarnym ciele i czerwonych nogach; leczy on czyraki.
又西六十里，曰太華之山，削成而四方，其高五千仞，其廣十里，鳥獸莫居。有蛇焉，名曰肥𧔥，六足四翼，見則天下大旱。
Sześćdziesiąt li dalej na zachód leży góra Taihua (太華), ścięta stromo i kwadratowa; ma pięć tysięcy ren wysokości i dziesięć li szerokości; żaden ptak ani zwierzę na niej nie mieszka. Żyje tam wąż zwany feiyi (肥𧔥), o sześciu nogach i czterech skrzydłach; gdy się pojawia, cesarstwo nawiedza wielka susza.
又西八十里，曰小華之山，其木多荊杞，其獸多㸲牛，其陰多磬石，其陽多㻬琈之玉，鳥多赤鷩，可以禦火，其草有萆荔，狀如烏韭，而生於石上，亦緣木而生，食之已心痛。
Osiemdziesiąt li dalej na zachód leży góra Xiaohua (小華). Jej drzewa to głównie jing (荊) i gouqi (杞), jej zwierzęta to głównie zuoniu (㸲牛, dzikie woły). Jej północne zbocze obfituje w kamień dźwięczny (qingshi 磬石), południowe w nefryt tufu (㻬琈). Jej ptaki to głównie czerwony bażant (chibie 赤鷩), który chroni od ognia. Wśród roślin bili (萆荔), podobna do czarnej paproci (wujiu 烏韭), rośnie na skałach, a także pnie się po drzewach; kto ją zje, leczy się z bólu serca.
又西八十里，曰符禺之山，其陽多銅，其陰多鐵。其上有木焉，名曰文莖，其實如棗，可以已聾。其草多條，其狀如葵，而赤花黃實，如嬰兒舌，食之使人不惑。符禺之水出焉，而北流注于渭。其獸多葱聾，其狀如羊而赤鬣。其鳥多鴖，其狀如翠而赤喙，可以禦火。
Osiemdziesiąt li dalej na zachód leży góra Fuyu (符禺). Jej południowe zbocze obfituje w miedź, północne w żelazo. Na jej szczycie rośnie drzewo zwane wenjing (文莖), którego owoc podobny jest do głożyny i leczy głuchotę. Wśród roślin obfituje tiao (條), podobna do ślazówki błotnej, o czerwonych kwiatach i żółtych owocach jak język niemowlęcia; kto ją zje, nie ulega już zamętowi. Rzeka Fuyu (符禺水) bierze z niej początek i płynie na północ do Wei. Jej zwierzęta to głównie conglong (葱聾), podobne do owcy, lecz o czerwonej grzywie. Jej ptak to głównie min (鴖), podobny do zimorodka, lecz o czerwonym dziobie, który chroni od ognia.
又西六十里，曰石脆之山，其木多椶柟，其草多條，其狀如韭，而白華黑實，食之已疥。其陽多㻬琈之玉，其陰多銅。灌水出焉，而北流注于禺水。其中有流赭，以塗牛馬無病。
Sześćdziesiąt li dalej na zachód leży góra Shicui (石脆). Jej drzewa to głównie palmy (zong 椶) i nanmu (柟); wśród roślin obfituje tiao (條), podobna do szczypiorku, o białych kwiatach i czarnych owocach; kto ją zje, leczy się ze świerzbu. Jej południowe zbocze obfituje w nefryt tufu, północne w miedź. Rzeka Guan (灌水) bierze z niej początek i płynie na północ do Yu (禺水). Zawiera płynną ochrę (liuzhe 流赭): smaruje się nią woły i konie, by chronić je od chorób.
又西七十里，曰英山，其上多杻橿，其陰多鐵，其陽多赤金。禺水出焉，北流注于招水，其中多䰷魚，其狀如鱉，其音如羊。其陽多箭䉋，其獸多㸲牛、羬羊。有鳥焉，其狀如鶉，黃身而赤喙，其名曰肥遺，食之已癘，可以殺蟲。
Siedemdziesiąt li dalej na zachód leży góra Ying (英山). Jej szczyt obfituje w drzewa niu (杻) i jiang (橿), północne zbocze w żelazo, południowe w czerwone złoto (miedź). Rzeka Yu (禺水) bierze z niej początek i płynie na północ do Zhao (招水); obfituje w ryby fang (䰷魚), podobne do żółwia, które beczą jak owca. Jej południowe zbocze obfituje w bambus na strzały (jianmei 箭䉋); zwierzęta to głównie zuoniu i qianyang. Jest tam ptak podobny do przepiórki, o żółtym ciele i czerwonym dziobie, zwany feiyi (肥遺); kto go zje, leczy się z trądu, a on sam zabija robaki.
又西五十二里，曰竹山，其上多喬木，其陰多鐵。有草焉，其名曰黃雚，其狀如樗，其葉如麻，白花而赤實，其狀如赭，浴之已疥，又可以已胕。竹水出焉，北流注于渭，其陽多竹箭，多蒼玉。丹水出焉，東南流注于洛水，其中多水玉，多人魚。有獸焉，其狀如豚而白毛，大如笄而黑端，名曰毫彘。
Pięćdziesiąt dwa li dalej na zachód leży góra Zhu (竹山). Jej szczyt obfituje w wielkie drzewa, północne zbocze w żelazo. Rośnie tam roślina zwana huangguan (黃雚), podobna do jaskra, o liściach konopi, białych kwiatach i czerwonych owocach jak ochra; obmycie się nią leczy świerzb i zwalcza też obrzęki. Rzeka Zhu (竹水) bierze z niej początek i płynie na północ do Wei; jej południowe zbocze obfituje w bambus na strzały i ciemnozielony nefryt (cangyu 蒼玉). Rzeka Dan (丹水) bierze z niej początek i płynie na południowy wschód do Luo (洛水); obfituje w kryształ górski i «ryby-ludzi» (renyu 人魚, salamandry olbrzymie). Żyje tam zwierzę podobne do świni, lecz o białej szczecinie, grubej jak igły i o czarnych końcach; zwie się haozhi (毫彘, jeżozwierz).
又西百二十里，曰浮山，多盼木，枳葉而無傷，木蟲居之。有草焉，名曰薰草，麻葉而方莖，赤華而黑實，臭如蘼蕪，佩之可以已癘。
Sto dwadzieścia li dalej na zachód leży góra Fu (浮山). Obfituje w drzewa pan (盼木), o liściach jak pomarańcza kolczasta, lecz bez kolców, zamieszkanych przez larwy owadów. Rośnie tam roślina zwana xuncao (薰草), o liściach konopi i kanciastej łodydze, czerwonych kwiatach i czarnych owocach, której woń przywodzi na myśl arcydzięgiel (miwu 蘼蕪); kto ją nosi przy sobie, leczy się z trądu.
又西七十里，曰羭次之山，漆水出焉，北流注于渭。其上多棫橿，其下多竹箭，其陰多赤銅，其陽多嬰垣之玉。有獸焉，其狀如禺而長臂，善投，其名曰囂。有鳥焉，其狀如梟，人面而一足，曰橐𩇯，冬見夏蟄，服之不畏雷。
Siedemdziesiąt li dalej na zachód leży góra Yuci (羭次). Rzeka Qi (漆水) bierze z niej początek i płynie na północ do Wei. Jej szczyt obfituje w drzewa yu (棫) i jiang (橿), podnóże w bambus na strzały; północne zbocze w czerwoną miedź, południowe w nefryt yingyuan (嬰垣). Żyje tam zwierzę podobne do małpy, lecz o długich ramionach, zręczne w rzucaniu; zwie się xiao (囂). Jest tam ptak podobny do sowy, o ludzkiej twarzy i jednej nodze, zwany tuofei (橐𩇯); pojawia się zimą, a latem zapada w sen; kto go zje, nie boi się już grzmotu.
又西百五十里，曰時山，無草木。逐水出焉，北流注于渭，其中多水玉。
Sto pięćdziesiąt li dalej na zachód leży góra Shi (時山), naga, bez traw i drzew. Rzeka Zhu (逐水) bierze z niej początek i płynie na północ do Wei; obfituje w kryształ górski.
又西百七十里，曰南山，上多丹粟。丹水出焉，北流注于渭。獸多猛豹，鳥多尸鳩。
Sto siedemdziesiąt li dalej na zachód leży góra Nan (南山). Jej szczyt obfituje w ziarna cynobru. Rzeka Dan (丹水) bierze z niej początek i płynie na północ do Wei. Jej zwierzęta to głównie drapieżne lamparty, ptaki to głównie synogarlice (shijiu 尸鳩).
又西百八十里，曰大時之山，上多穀柞，下多杻橿，陰多銀，陽多白玉。涔水出焉，北流注于渭，清水出焉，南流注于漢水。
Sto osiemdziesiąt li dalej na zachód leży góra Dashi (大時). Jej szczyt obfituje w drzewa gu (穀, morwa papiernicza) i zuo (柞, dąb), podnóże w niu i jiang; północne zbocze w srebro, południowe w biały nefryt. Rzeka Cen (涔水) bierze z niej początek i płynie na północ do Wei; rzeka Qing (清水) bierze z niej początek i płynie na południe do Han (漢水).
又西三百二十里，曰嶓冡之山，漢水出焉，而東南流注于沔；囂水出焉，北流注于湯水。其上多桃枝鉤端，獸多犀兕熊羆，鳥多白翰赤鷩。有草焉，其葉如蕙，其本如桔梗，黑華而不實，名曰蓇蓉，食之使人無子。
Trzysta dwadzieścia li dalej na zachód leży góra Bozhong (嶓冡). Rzeka Han (漢水) bierze z niej początek i płynie na południowy wschód do Mian (沔); rzeka Xiao (囂水) bierze z niej początek i płynie na północ do Tang (湯水). Jej szczyt obfituje w bambus taozhi (桃枝) i gouduan (鉤端); zwierzęta to głównie nosorożce (xi 犀), dzikie bawoły (si 兕) oraz niedźwiedzie brunatne i czarne (xiong 熊, pi 羆); ptaki to głównie białe (baihan 白翰) i czerwone bażanty (chibie 赤鷩). Jest tam roślina o liściach bazylii (hui 蕙) i korzeniu dzwonka (jiegeng 桔梗), o czarnych kwiatach i bez owocu, zwana gurong (蓇蓉); kto ją zje, staje się bezpłodny.
又西三百五十里，曰天帝之山，上多椶柟，下多菅蕙。有獸焉，其狀如狗，名曰谿邊，席其皮者不蠱。有鳥焉，其狀如鶉，黑文而赤翁，名曰櫟，食之已痔。有草焉，其狀如葵，其臭如蘼蕪，名曰杜衡，可以走馬，食之已癭。
Trzysta pięćdziesiąt li dalej na zachód leży góra Tiandi (天帝). Jej szczyt obfituje w palmy i nanmu, podnóże w turzycę (jian 菅) i bazylię (hui 蕙). Żyje tam zwierzę podobne do psa, zwane xibian (谿邊); kto z jego skóry uczyni matę, uchodzi złym wpływom. Jest tam ptak podobny do przepiórki, czarno cętkowany i o czerwonej szyi, zwany li (櫟); kto go zje, leczy się z hemoroidów. Jest tam roślina podobna do ślazówki błotnej, o woni arcydzięgla, zwana duheng (杜衡); sprawia, że konie szybko biegną, a kto ją zje, leczy się z wola.
西南三百八十里，曰皋塗之山，薔水出焉，西流注于諸資之水，塗水出焉，南流注于集獲之水。其陽多丹粟，其陰多銀、黃金，其上多桂木。有白石焉，其名曰礜，可以毒鼠。有草焉，其狀如槀茇，其葉如葵而赤背，名曰無條，可以毒鼠。有獸焉，其狀如鹿而白尾，馬足人手而四角，名曰𤣎如。有鳥焉，其狀如鴟而人足，名曰數斯，食之已癭。
Trzysta osiemdziesiąt li na południowy zachód leży góra Gaotu (皋塗). Rzeka Qiang (薔水) bierze z niej początek i płynie na zachód do Zhuzi (諸資水); rzeka Tu (塗水) bierze z niej początek i płynie na południe do Jihuo (集獲水). Jej południowe zbocze obfituje w ziarna cynobru, północne w srebro i złoto, szczyt w cynamon. Jest tam biały kamień zwany yu (礜), którym można truć szczury. Jest tam roślina podobna do gaoba (槀茇), o liściach ślazówki błotnej czerwonych od spodu, zwana wutiao (無條), również służąca do trucia szczurów. Żyje tam zwierzę podobne do jelenia, o białym ogonie, końskich nogach, ludzkich rękach i czterech rogach, zwane jieru (𤣎如). Jest tam ptak podobny do orła, lecz o ludzkich nogach, zwany shusi (數斯); kto go zje, leczy się z wola.
又西百八十里，曰黃山，無草木，多竹箭。盼水出焉，西流注于赤水，其中多玉。有獸焉，其狀如牛，而蒼黑大目，其名曰𤛎。有鳥焉，其狀如鴞，青羽赤喙，人舌能言，名曰鸚䳇。
Sto osiemdziesiąt li dalej na zachód leży góra Huang (黃山), naga, bez traw i drzew, lecz bogata w bambus na strzały. Rzeka Pan (盼水) bierze z niej początek i płynie na zachód do Czerwonej Rzeki (赤水); obfituje w nefryt. Żyje tam zwierzę podobne do wołu, czarnozielone, o wielkich oczach, zwane min (𤛎). Jest tam ptak podobny do sowy, o zielonych piórach i czerwonym dziobie, oraz o ludzkim języku, którym potrafi mówić, zwany yingwu (鸚䳇, papuga).
又西二百里，曰翠山，其上多椶枏，其下多竹箭，其陽多黃金、玉，其陰多旄牛，麢、麝；其鳥多鸓，其狀如鵲，赤黑而西首四足，可以禦火。
Dwieście li dalej na zachód leży góra Cui (翠山). Jej szczyt obfituje w palmy i nanmu, podnóże w bambus na strzały; południowe zbocze w złoto i nefryt, północne w jaki (maoniu 旄牛), gorale (ling 麢) i piżmowce (she 麝). Jej ptak to głównie lei (鸓), podobny do sroki, czerwono-czarny, o głowie zwróconej na zachód i czterech nogach, który chroni od ognia.
又西二百五十里，曰騩山，是錞于西海，無草木，多玉。淒水出焉，西流注于海，其中多采石、黃金，多丹粟。
Dwieście pięćdziesiąt li dalej na zachód leży góra Gui (騩山), oparta o morze zachodnie; naga, bez traw i drzew, bogata w nefryt. Rzeka Qi (淒水) bierze z niej początek i płynie na zachód do morza; obfituje w kamień barwny (caishi 采石), złoto i ziarna cynobru.
凡《西經》之首，自錢來之山至于騩山，凡十九山，二千九百五十七里。華山冢也，其祠之禮：太牢。羭山神也，祠之用燭，齋百日以百犧，瘞用百瑜，湯其酒百樽，嬰以百珪百璧。其餘十七山之屬，皆毛牷用一羊祠之。燭者百草之未灰，白蒂采等純之。
W całości, od góry Qianlai do góry Gui, pierwsze pasmo Księgi Zachodniej liczy dziewiętnaście gór, na dwa tysiące dziewięćset pięćdziesiąt siedem li. Góra Hua jest jego świętym wzgórzem: obrzędy kultu wymagają wielkiej ofiary (tailao 太牢, wół, owca i świnia). Góra Yu (羭山) jest siedzibą najwyższego boga: czci się go pochodniami, po stu dniach postu, stoma ofiarami; zakopuje się sto płytek nefrytu yu (瑜), podgrzewa sto dzbanów wina i otacza się go stoma gui (珪) i stoma bi (璧). Pozostałym siedemnastu górom składa się po jednej nieskazitelnej owcy o jednolitej sierści. Pochodnie czyni się ze stu rodzajów traw, które nie obróciły się jeszcze w popiół, dobranych czysto, o białych łodygach i stosownej barwie.
Druga Księga Zachodnia — 西次二经
《西次二經》之首，曰鈐山，其上多銅，其下多玉，其木多杻橿。
Pierwsza góra Drugiej Księgi Zachodniej zwie się górą Qian (鈐山). Jej szczyt obfituje w miedź, podnóże w nefryt; jej drzewa to głównie niu i jiang.
西二百里，曰泰冒之山，其陽多金，其陰多鐵。浴水出焉，東流注于河，其中多藻玉，多白蛇。
Dwieście li na zachód leży góra Taimao (泰冒). Jej południowe zbocze obfituje w złoto, północne w żelazo. Rzeka Yu (浴水) bierze z niej początek i płynie na wschód do (Żółtej) Rzeki; obfituje w żyłkowany nefryt (zaoyu 藻玉) i białe węże.
又西一百七十里，曰數歷之山，其上多黃金，其下多銀，其木多杻橿，其鳥多鸚䳇。楚水出焉，而南流注于渭，其中多珠。
Sto siedemdziesiąt li dalej na zachód leży góra Shuli (數歷). Jej szczyt obfituje w złoto, podnóże w srebro; jej drzewa to głównie niu i jiang, ptaki to głównie papugi. Rzeka Chu (楚水) bierze z niej początek i płynie na południe do Wei; obfituje w perły.
又西百五十里曰高山，其上多銀，其下多青碧、雄黃，其木多椶，其草多竹。涇水出焉，而東流注于渭，其中多磬石、青碧。
Sto pięćdziesiąt li dalej na zachód leży góra Gao (高山). Jej szczyt obfituje w srebro, podnóże w zielony jaspis (qingbi 青碧) i realgar (xionghuang 雄黃); jej drzewa to głównie palmy, rośliny to głównie bambus. Rzeka Jing (涇水) bierze z niej początek i płynie na wschód do Wei; obfituje w kamień dźwięczny i zielony jaspis.
西南三百里，曰女床之山，其陽多赤銅，其陰多石涅，其獸多虎豹犀兕。有鳥焉，其狀如翟而五彩文，名曰鸞鳥，見則天下安寧。
Trzysta li na południowy zachód leży góra Nüchuang (女床). Jej południowe zbocze obfituje w czerwoną miedź, północne w czarny ałun (shinie 石涅); jej zwierzęta to głównie tygrysy, lamparty, nosorożce i dzikie bawoły. Jest tam ptak podobny do dostojnego bażanta (di 翟), o pięciobarwnym deseniu, zwany luan (鸞鳥); gdy się pojawia, cesarstwo zażywa pokoju.
又西二百里，曰龍首之山，其陽多黃金，其陰多鐵。苕水出焉，東南流注于涇水，其中多美玉。
Dwieście li dalej na zachód leży góra Longshou (龍首). Jej południowe zbocze obfituje w złoto, północne w żelazo. Rzeka Tiao (苕水) bierze z niej początek i płynie na południowy wschód do Jing (涇水); obfituje w wyborny nefryt.
又西二百里，曰鹿臺之山，其上多白玉，其下多銀，其獸多㸲牛、羬羊、白豪。有鳥焉，其狀如雄雞而人面，名曰鳧徯，其名自叫也，見則有兵。
Dwieście li dalej na zachód leży góra Lutai (鹿臺). Jej szczyt obfituje w biały nefryt, podnóże w srebro; jej zwierzęta to głównie zuoniu, qianyang i białe jeżozwierze (baihao 白豪). Jest tam ptak podobny do koguta, lecz o ludzkiej twarzy, zwany fuxi (鳧徯); jego krzyk wymawia jego własne imię; gdy się pojawia, wybucha wojna.
西南二百里，曰鳥危之山，其陽多磬石，其陰多檀楮，其中多女床。鳥危之水出焉，西流注于赤水，其中多丹粟。
Dwieście li na południowy zachód leży góra Niaowei (鳥危). Jej południowe zbocze obfituje w kamień dźwięczny, północne w drzewo sandałowe i morwę papierniczą; obfituje w roślinę nüchuang (女床). Rzeka Niaowei (鳥危水) bierze z niej początek i płynie na zachód do Czerwonej Rzeki; obfituje w ziarna cynobru.
又西四百里，曰小次之山，其上多白玉，其下多赤銅。有獸焉，其狀如猿，而白首赤足，名曰朱厭，見則大兵。
Czterysta li dalej na zachód leży góra Xiaoci (小次). Jej szczyt obfituje w biały nefryt, podnóże w czerwoną miedź. Żyje tam zwierzę podobne do małpy, o białej głowie i czerwonych nogach, zwane zhuyan (朱厭); gdy się pojawia, wybucha wielka wojna.
又西三百里，曰大次之山，其陽多堊，其陰多碧，其獸多㸲牛、麢羊。
Trzysta li dalej na zachód leży góra Daci (大次). Jej południowe zbocze obfituje w kredę (e 堊), północne w jaspis (bi 碧); jej zwierzęta to głównie zuoniu i gorale (lingyang 麢羊).
又西四百里，曰薰吳之山，無草木，多金玉。
Czterysta li dalej na zachód leży góra Xunwu (薰吳), naga, bez traw i drzew, bogata w złoto i nefryt.
又西四百里，曰㕄陽之山，其木多稷、柟、豫章，其獸多犀、兕、虎、犳、㸲牛。
Czterysta li dalej na zachód leży góra Xiyang (㕄陽). Jej drzewa to głównie ji (稷), nanmu (柟) i drzewo kamforowe (yuzhang 豫章); jej zwierzęta to głównie nosorożce, dzikie bawoły, tygrysy, cętkowane lamparty (zhuo 犳) i zuoniu.
又西二百五十里，曰眾獸之山，其上多㻬琈之玉，其下多檀楮，多黃金，其獸多犀、兕。
Dwieście pięćdziesiąt li dalej na zachód leży góra Zhongshou (眾獸). Jej szczyt obfituje w nefryt tufu, podnóże w drzewo sandałowe (tan 檀) i morwę papierniczą (chu 楮), oraz w złoto; jej zwierzęta to głównie nosorożce i dzikie bawoły.
又西五百里，曰皇人之山，其上多金玉，其下多青雄黃。皇水出焉，西流注于赤水，其中多丹粟。
Pięćset li dalej na zachód leży góra Huangren (皇人). Jej szczyt obfituje w złoto i nefryt, podnóże w zielony realgar (qing xionghuang 青雄黃). Rzeka Huang (皇水) bierze z niej początek i płynie na zachód do Czerwonej Rzeki; obfituje w ziarna cynobru.
又西三百里，曰中皇之山，其上多黃金，其下多蕙、棠。
Trzysta li dalej na zachód leży góra Zhonghuang (中皇). Jej szczyt obfituje w złoto, podnóże w bazylię (hui 蕙) i dziką gruszę (tang 棠).
又西三百五十里，曰西皇之山，其陽多金，其陰多鐵，其獸多麋鹿、㸲牛。
Trzysta pięćdziesiąt li dalej na zachód leży góra Xihuang (西皇). Jej południowe zbocze obfituje w złoto, północne w żelazo; jej zwierzęta to głównie jelenie Dawida (milu 麋鹿) i zuoniu.
又西三百五十里，曰萊山，其木多檀楮，其鳥多羅羅，是食人。
Trzysta pięćdziesiąt li dalej na zachód leży góra Lai (萊山). Jej drzewa to głównie drzewo sandałowe i morwa papiernicza; jej ptaki to głównie luoluo (羅羅), które pożerają ludzi.
凡《西次二經》之首，自鈐山至于萊山，凡十七山，四千一百四十里。其十神者，皆人面而馬身。其七神皆人面牛身，四足而一臂，操杖以行，是為飛獸之神；其祠之，毛用少牢，白菅為席。其十輩神者，其祠之，毛一雄鷄，鈐而不糈；毛采。
W całości, od góry Qian do góry Lai, Druga Księga Zachodnia liczy siedemnaście gór, na cztery tysiące sto czterdzieści li. Dziesięć z jej bóstw ma ludzką twarz i końskie ciało. Pozostałe siedem ma ludzką twarz i wole ciało, cztery nogi i jedno ramię, a stąpa wsparte na lasce: to bóstwa zwierząt latających; by je uczcić, składa się małą ofiarę (shaolao 少牢, owcę i świnię) i rozściela maty z białej turzycy. Pierwszym dziesięciu bóstwom składa się koguta, bez świętego ziarna; pióra ofiarne są stosownej barwy.
Trzecia Księga Zachodnia — 西次三经
《西次三經》之首，曰崇吾之山，在河之南，北望冡遂，南望䍃之澤，西望帝之搏、獸之丘，東望䗡淵。有木焉，員葉而白柎，赤華而黑理，其實如枳，食之宜子孫。有獸焉，其狀如禺而文臂，豹虎而善投，名曰舉父。有鳥焉，其狀如鳧，而一翼一目，相得乃飛，名曰蠻蠻，見則天下大水。
Pierwsza góra Trzeciej Księgi Zachodniej zwie się górą Chongwu (崇吾), na południe od Rzeki. Ku północy spogląda na Zhongsui (冡遂), ku południowi na bagno Yao (䍃), ku zachodowi na Bo Cesarza i wzgórze Zwierząt, ku wschodowi na otchłań Yu (䗡淵). Rośnie tam drzewo o okrągłych liściach i białych kielichach, czerwonych kwiatach i czarnych żyłkach, którego owoc podobny jest do pomarańczy kolczastej; kto go zje, będzie miał liczne potomstwo. Żyje tam zwierzę podobne do małpy, o ramionach cętkowanych jak u lamparta i tygrysa, zręczne w rzucaniu, zwane jufu (舉父). Jest tam ptak podobny do dzikiej kaczki, lecz o jednym skrzydle i jednym oku, który może latać tylko w parach, zwany manman (蠻蠻); gdy się pojawia, cesarstwo nawiedzają wielkie powodzie.
西北三百里，曰長沙之山，泚水出焉，北流注于泑水，無草木，多青雄黃。
Trzysta li na północny zachód leży góra Changsha (長沙). Rzeka Ci (泚水) bierze z niej początek i płynie na północ do You (泑水). Naga, bez traw i drzew, bogata w zielony realgar.
又西北三百七十里，曰不周之山。北望諸毗之山，臨彼嶽崇之山，東望泑澤，河水所潛也，其源渾渾泡泡。爰有嘉果，其實如桃，其葉如棗，黃華而赤柎，食之不勞。
Trzysta siedemdziesiąt li dalej na północny zachód leży góra Buzhou (不周). Ku północy spogląda na górę Zhubi (諸毗), wznosi się ponad górę Yuechong (嶽崇), a ku wschodowi spogląda na bagno You (泑澤), gdzie Rzeka zostaje pochłonięta; jej źródło wre i tryska. Rośnie tam niezwykły owoc, podobny do brzoskwini, o liściach głożyny, żółtych kwiatach i czerwonych kielichach; kto go zje, nie zna znużenia.
又西北四百二十里，曰峚山，其上多丹木，員葉而赤莖，黃華而赤實，其味如飴，食之不飢。丹水出焉，西流注于稷澤，其中多白玉，是有玉膏，其源沸沸湯湯，黃帝是食是饗。是生玄玉。玉膏所出，以灌丹木。丹木五歲，五色乃清，五味乃馨。黃帝乃取峚山之玉榮，而投之鍾山之陽。瑾瑜之玉為良，堅粟精密，濁澤有而光。五色發作，以和柔剛。天地鬼神，是食是饗；君子服之，以禦不祥。自峚山至于鍾山，四百六十里，其間盡澤也。是多奇鳥、怪獸、奇魚，皆異物焉。
Czterysta dwadzieścia li dalej na północny zachód leży góra Mi (峚山). Jej szczyt obfituje w drzewa dan (丹木), o okrągłych liściach i czerwonym pniu, żółtych kwiatach i czerwonych owocach, które smakują jak miód; kto je zje, nie zazna głodu. Rzeka Dan (丹水) bierze z niej początek i płynie na zachód do bagna Ji (稷澤); obfituje w biały nefryt. Znajduje się tam tłuszcz nefrytowy (yugao 玉膏), którego źródło wre i dymi; Żółty Cesarz (Huangdi) jadł go i sobie upodobał. Rodzi on czarny nefryt. Przelewający się tłuszcz nefrytowy nawadnia drzewo dan: po pięciu latach wydaje ono owoce, których pięć barw jest czystych, a pięć smaków wonnych. Żółty Cesarz wziął wówczas kwiat nefrytowy góry Mi i rozsiał go na południowym zboczu góry Zhong (鍾山). Nefryt jin (瑾) i yu (瑜) jest najlepszy: twardy i gęsty w ziarnie, zwarty i gładki, o głębokim i lśniącym blasku. Pięć jego barw się ukazuje, łącząc miękkość i twardość. Niebo, Ziemia, duchy przodków i bóstwa jedzą go i sobie upodobały; cnotliwy, który go nosi, jest chroniony od nieszczęść. Od góry Mi do góry Zhong, na czterysta sześćdziesiąt li, wszystko jest bagnem, zamieszkanym przez rzadkie ptaki, dziwne zwierzęta i osobliwe ryby, wszystkie istoty niezwykłe.
又西北四百二十里，曰鍾山，其子曰鼓，其狀如人面而龍身，是與欽䲹殺葆江于崑崙之陽，帝乃戮之鍾山之東曰𡺯崖，欽䲹化為大鶚，其狀如鵰而黑文白首，赤喙而虎爪，其音如晨鵠，見則有大兵；鼓亦化為鵔鳥，其狀如鴟，赤足而直喙，黃文而白首，其音如鵠，見即其邑大旱。
Czterysta dwadzieścia li dalej na północny zachód leży góra Zhong (鍾山). Jej syn zwie się Gu (鼓), o ludzkiej twarzy i smoczym ciele. Wraz z Qinpi (欽䲹) zabił on Baojianga (葆江) na południowym zboczu Kunlunu; Cesarz skazał ich za to na śmierć na wschód od góry Zhong, w miejscu zwanym urwiskiem Yao (𡺯崖). Qinpi zmienił się w wielkiego rybołowa, podobnego do sępa, o czarnym deseniu i białej głowie, czerwonym dziobie i tygrysich szponach, którego krzyk o świcie brzmi jak łabędź; gdy się pojawia, wybucha wielka wojna. Gu zmienił się w ptaka jun (鵔), podobnego do orła, o czerwonych nogach i prostym dziobie, żółtym deseniu i białej głowie, którego krzyk brzmi jak łabędź; gdy się pojawia, jego okolicę nawiedza wielka susza.
又西百八十里，曰泰器之山。觀水出焉，西流注于流沙。是多文鰩魚，狀如鯉魚，魚身而鳥翼，蒼文而白首，赤喙，常行西海，遊於東海，以夜飛。其音如鸞雞，其味酸甘，食之已狂，見則天下大穰。
Sto osiemdziesiąt li dalej na zachód leży góra Taiqi (泰器). Rzeka Guan (觀水) bierze z niej początek i płynie na zachód do Ruchomych Piasków (liusha 流沙). Obfituje w latające ryby wenyao (文鰩魚), podobne do karpia, o rybim ciele i ptasich skrzydłach, ciemnozielonym deseniu i białej głowie, czerwonym dziobie; mieszkają one w morzu zachodnim i płyną do morza wschodniego, latając nocą. Ich krzyk brzmi jak krzyk koguta luan, ich smak jest słodko-kwaśny; kto je zje, leczy się z szaleństwa, a gdy się pojawiają, cesarstwo zbiera wielki plon.
又西三百二十里，曰槐江之山。丘時之水出焉，而北流注于泑水。其中多蠃母，其上多青雄黃，多藏琅玕、黃金、玉，其陽多丹粟，其陰多采黃金、銀。實惟帝之平圃，神英招司之，其狀馬身而人面，虎文而鳥翼，徇于四海，其音如榴。南望崑崙，其光熊熊，其氣魂魂。西望大澤，后稷所潛也；其中多玉，其陰多榣木之有若。北望諸毗，槐鬼離侖居之，鷹鸇之所宅也。東望恒山四成，有窮鬼居之，各在一搏。爰有淫水，其清洛洛。有天神焉，其狀如牛，而八足二首馬尾，其音如勃皇，見則其邑有兵。
Trzysta dwadzieścia li dalej na zachód leży góra Huaijiang (槐江). Rzeka Qiushi (丘時水) bierze z niej początek i płynie na północ do You (泑水); obfituje w ślimaki-matki (luomu 蠃母). Jej szczyt obfituje w zielony realgar i kryje wiele langgan (琅玕), złota i nefrytu; jej południowe zbocze obfituje w ziarna cynobru, północne w złoto i srebro. Jest to Wiszący Ogród Cesarza, strzeżony przez boga Yingzhao (英招), o końskim ciele i ludzkiej twarzy, tygrysim deseniu i ptasich skrzydłach, który przemierza cztery morza; jego głos brzmi jak śpiew. Na południu widać Kunlun, którego światło płonie, a aura faluje. Na zachodzie widać wielkie bagno, gdzie Houji (后稷) się schronił; obfituje w nefryt, a jego północne zbocze nosi drzewo yao (榣木), które przynosi ruò (若). Na północy widać Zhubi (諸毗), gdzie gnieździ się demon Huaigui Lilun, gniazdo sępów i orłów. Na wschodzie widać górę Heng (恒山) o czterech tarasach, gdzie gnieżdżą się demony Qiong, każdy na jednym grzbiecie. Płyną tam wody obfite, czyste i szemrzące. Żyje tam bóg niebiański, podobny do wołu, o ośmiu nogach, dwóch głowach i końskim ogonie, którego głos brzmi jak bohuang; gdy się pojawia, jego okolicę nawiedza wojna.
西南四百里，曰崑崙之丘，是實惟帝之下都，神陸吾司之。其神狀虎身而九尾，人面而虎爪；是神也，司天之九部及帝之囿時。有獸焉，其狀如羊而四角，名曰土螻，是食人。有鳥焉，其狀如蜂，大如鴛鴦，名曰欽原，蠚鳥獸則死，蠚木則枯。有鳥焉，其名曰鶉鳥，是司帝之百服。有木焉，其狀如棠，華黃赤實，其味如李而無核，名曰沙棠，可以禦水，食之使人不溺。有草焉，名曰薲草，其狀如葵，其味如葱，食之已勞。河水出焉，而南流東注于無達。赤水出焉，而東南流注于氾天之水。洋水出焉，而西南流注于醜塗之水。黑水出焉，而西流于大杅。是多怪鳥獸。
Czterysta li na południowy zachód leży wzgórze Kunlun (崑崙之丘), które jest ziemską stolicą Cesarza, strzeżoną przez boga Luwu (陸吾). Bóg ten ma tygrysie ciało o dziewięciu ogonach, ludzką twarz i tygrysie szpony; włada dziewięcioma obszarami Nieba i porami roku ogrodu Cesarza. Żyje tam zwierzę podobne do owcy, o czterech rogach, zwane tulou (土螻), które pożera ludzi. Jest tam ptak podobny do osy, wielkości kaczki mandarynki, zwany qinyuan (欽原): jego żądło zabija ptaki i zwierzęta i sprawia, że drzewa usychają. Jest tam ptak zwany chunniao (鶉鳥), który zawiaduje stoma szatami Cesarza. Rośnie tam drzewo podobne do dzikiej gruszy, o żółtych kwiatach i czerwonych owocach, o smaku śliwki, lecz bez pestki, zwane shatang (沙棠); chroni ono od wody, a kto je zje, nie tonie. Rośnie tam roślina zwana pincao (薲草), podobna do ślazówki błotnej, o smaku szczypiorku; kto ją zje, leczy się ze znużenia. Rzeka (河水) bierze z niej początek i płynie na południe, a potem na wschód do Wuda (無達). Czerwona Rzeka (赤水) bierze z niej początek i płynie na południowy wschód do Fantian (氾天水). Rzeka Yang (洋水) bierze z niej początek i płynie na południowy zachód do Choutu (醜塗水). Czarna Rzeka (黑水) bierze z niej początek i płynie na zachód do Dayu (大杅). Jest tam wiele dziwnych ptaków i zwierząt.
又西三百七十里，曰樂游之山。桃水出焉，西流注于稷澤，是多白玉。其中多滑魚，其狀如蛇而四足，是食魚。
Trzysta siedemdziesiąt li dalej na zachód leży góra Leyou (樂游). Rzeka Tao (桃水) bierze z niej początek i płynie na zachód do bagna Ji; obfituje w biały nefryt. Obfituje w ryby gu (滑魚), podobne do węża, lecz o czterech nogach, które żywią się rybami.
西水行四百里，曰流沙，二百里至于蠃母之山。神長乘司之，是天之九德也。其神狀如人而犳尾。其上多玉，其下多青石而無水。
Idąc na zachód wodą czterysta li, dochodzi się do Ruchomych Piasków (流沙); dwieście li dalej leży góra Luomu (蠃母). Bóg Changcheng (長乘) jej strzeże; uosabia on dziewięć cnót Nieba. Bóg ten ma postać ludzką, lecz ogon cętkowanego lamparta. Jej szczyt obfituje w nefryt, podnóże w zielony kamień; nie ma na niej wody.
又西三百五十里，曰玉山，是西王母所居也。西王母其狀如人，豹尾虎齒而善嘯，蓬髮戴勝，是司天之厲及五殘。有獸焉，其狀如犬而豹文，其角如牛，其名曰狡，其音如吠犬，見則其國大穰。有鳥焉，其狀如翟而赤，名曰胜遇，是食魚，其音如錄，見則其國大水。
Trzysta pięćdziesiąt li dalej na zachód leży góra Yu (玉山), gdzie przebywa Królowa Matka Zachodu (Xiwangmu 西王母). Królowa Matka ma postać ludzką, lecz z ogonem lamparta i kłami tygrysa; gwiżdże potężnie, z rozpuszczonymi włosami i w koronie z klejnotów (sheng 勝); włada zastępami Nieba i pięcioma karami. Żyje tam zwierzę podobne do psa, o deseniu lamparta i rogach wołu, zwane jiao (狡); jego krzyk brzmi jak szczekanie psa; gdy się pojawia, kraj zbiera wielki plon. Jest tam ptak podobny do bażanta, lecz czerwony, zwany shengyu (胜遇), który żywi się rybami; jego krzyk brzmi jak «lu»; gdy się pojawia, kraj nawiedzają wielkie powodzie.
又西四百八十里，曰軒轅之丘，無草木。洵水出焉，南流注于黑水，其中多丹粟，多青雄黃。
Czterysta osiemdziesiąt li dalej na zachód leży wzgórze Xuanyuan (軒轅之丘), nagie, bez traw i drzew. Rzeka Xun (洵水) bierze z niego początek i płynie na południe do Czarnej Rzeki; obfituje w ziarna cynobru i zielony realgar.
又西三百里，曰積石之山，其下有石門，河水冒以西流。是山也，萬物無不有焉。
Trzysta li dalej na zachód leży góra Jishi (積石). U jej podnóża otwiera się kamienna brama, którą Rzeka wytryska i płynie na zachód. Góra ta posiada wszystko bez wyjątku.
又西二百里，曰長留之山，其神白帝少昊居之。其獸皆文尾，其鳥皆文首。是多文玉石。實惟員神磈氏之宮。是神也，主司反景。
Dwieście li dalej na zachód leży góra Changliu (長留), gdzie przebywa bóg Baidi Shaohao (白帝少昊). Jej zwierzęta mają wszystkie cętkowany ogon, jej ptaki cętkowaną głowę. Obfituje w żyłkowany nefryt. Jest to pałac boga Yuanshen Wei (員神磈氏). Bóg ten włada poświatą zachodzącego słońca.
又西二百八十里，曰章莪之山，無草木，多瑤碧。所為甚怪。有獸焉，其狀如赤豹，五尾一角，其音如擊石，其名如猙。有鳥焉，其狀如鶴，一足，赤文青質而白喙，名曰畢方，其鳴自叫也，見則其邑有譌火。
Dwieście osiemdziesiąt li dalej na zachód leży góra Zhang'e (章莪), naga, bez traw i drzew, bogata w nefryt yao (瑤) i jaspis (bi 碧); dzieją się tam rzeczy bardzo dziwne. Żyje tam zwierzę podobne do czerwonego lamparta, o pięciu ogonach i jednym rogu, którego krzyk brzmi jak uderzanie w kamień; zwie się zheng (猙). Jest tam ptak podobny do żurawia, o jednej nodze, o czerwonym deseniu na zielonym tle i białym dziobie, zwany bifang (畢方); jego krzyk wymawia jego własne imię; gdy się pojawia, nadprzyrodzony ogień nawiedza okolicę.
又西三百里，曰陰山，濁浴之水出焉，而南流注于蕃澤，其中多文貝。有獸焉，其狀如狸而白首，名曰天狗，其音如榴榴，可以禦凶。
Trzysta li dalej na zachód leży góra Yin (陰山). Rzeka Zhuoyu (濁浴水) bierze z niej początek i płynie na południe do bagna Fan (蕃澤); obfituje w cętkowane muszle (wenbei 文貝). Żyje tam zwierzę podobne do żbika, lecz o białej głowie, zwane tiangou (天狗, niebiański pies); jego krzyk brzmi «liuliu»; chroni ono od nieszczęść.
又西二百里，曰符愓之山，其上多椶柟，下多金玉，神江疑居之。是山也，多怪雨，風雲之所出也。
Dwieście li dalej na zachód leży góra Fudang (符愓). Jej szczyt obfituje w palmy i nanmu, podnóże w złoto i nefryt; przebywa tam bóg Jiangyi (江疑). Góra ta zna dziwne deszcze: stąd biorą się wiatr i chmury.
又西二百二十里，曰三危之山，三青鳥居之。是山也，廣員百里。其上有獸焉，其狀如牛，白身四角，其毫如披蓑，其名曰𢕟𢓨，是食人。有鳥焉，一首而三身，其狀如𪇱，其名曰鴟。
Dwieście dwadzieścia li dalej na zachód leży góra Sanwei (三危), gdzie przebywają trzy błękitne ptaki. Góra ta liczy sto li obwodu. Na jej szczycie żyje zwierzę podobne do wołu, o białym ciele i czterech rogach, o długiej sierści jak słomiany płaszcz, zwane aoyin (𢕟𢓨), które pożera ludzi. Jest tam ptak o jednej głowie i trzech ciałach, podobny do huan (𪇱), zwany chi (鴟).
又西一百九十里，曰騩山，其上多玉而無石。神耆童居之，其音常如鍾磬。其下多積蛇。
Sto dziewięćdziesiąt li dalej na zachód leży góra Gui (騩山). Jej szczyt obfituje w nefryt i jest bez kamienia. Przebywa tam bóg Qitong (耆童); jego głos nie milknie, jak dzwony i kamień dźwięczny. U jej podnóża roi się od węży.
又西三百五十里，曰天山，多金玉，有青雄黃。英水出焉，而西南流注于湯谷。有神焉，其狀如黃囊，赤如丹火，六足四翼，渾敦無面目，是識歌舞，實惟帝江也。
Trzysta pięćdziesiąt li dalej na zachód leży góra Tian (天山), bogata w złoto i nefryt, z zielonym realgarem. Rzeka Ying (英水) bierze z niej początek i płynie na południowy zachód do doliny Tang (湯谷). Żyje tam bóg podobny do żółtego worka, czerwony jak ogień cynobru, o sześciu nogach i czterech skrzydłach, bezkształtny i bez twarzy ani oczu, który umie pięknie śpiewać i tańczyć: to Dijiang (帝江).
又西二百九十里，曰泑山，神蓐收居之。其上多嬰短之玉，其陽多瑾瑜之玉，其陰多青雄黃。是山也，西望日之所入，其氣員，神紅光之所司也。
Dwieście dziewięćdziesiąt li dalej na zachód leży góra You (泑山), gdzie przebywa bóg Rushou (蓐收). Jej szczyt obfituje w nefryt yingduan (嬰短), południowe zbocze w nefryt jin i yu, północne w zielony realgar. Z tej góry, patrząc na zachód, widać miejsce, gdzie zachodzi słońce; jego aura jest okrągła, a bóg Hongguang (紅光) tam włada.
西水行百里，至于翼望之山，無草木，多金玉。有獸焉，其狀如狸，一目而三尾，名曰讙，其音如𡙸百聲，是可以禦凶，服之已癉。有鳥焉，其狀如烏，三首六尾而善笑，名曰鵸鵌，服之使人不厭，又可以禦凶。
Idąc na zachód wodą sto li, dochodzi się do góry Yiwang (翼望), nagiej, bez traw i drzew, bogatej w złoto i nefryt. Żyje tam zwierzę podobne do żbika, o jednym oku i trzech ogonach, zwane huan (讙); jego głos dorównuje stu głosom razem; chroni ono od nieszczęść, a kto je zje, leczy się z gorączek. Jest tam ptak podobny do wrony, o trzech głowach i sześciu ogonach, który lubi się śmiać, zwany qiyu (鵸鵌); kto go zje, nie miewa koszmarów, a on także chroni od nieszczęść.
凡《西次三經》之首，崇吾之山至于翼望之山，凡二十三山，六千七百四十四里。其神狀皆羊身人面。其祠之禮，用一吉玉瘞，糈用稷米。
W całości, od góry Chongwu do góry Yiwang, Trzecia Księga Zachodnia liczy dwadzieścia trzy góry, na sześć tysięcy siedemset czterdzieści cztery li. Jej bóstwa mają wszystkie ciało owcy i ludzką twarz. Obrzędy kultu: zakopuje się płytki nefrytu przynoszące błogosławieństwo; jako świętego ziarna używa się prosa (ji 稷).
Czwarta Księga Zachodnia — 西次四经
《西次四經》之首曰陰山，上多穀，無石，其草多茆蕃。陰水出焉，西流注于洛。
Pierwsza góra Czwartej Księgi Zachodniej zwie się górą Yin (陰山). Jej szczyt obfituje w morwę papierniczą (gu 穀) i jest bez kamienia; jej rośliny to głównie mao (茆) i fan (蕃). Rzeka Yin (陰水) bierze z niej początek i płynie na zachód do Luo (洛).
北五十里，曰勞山，多茈草。弱水出焉，而西流注于洛。
Pięćdziesiąt li na północ leży góra Lao (勞山), bogata w trawę zi (茈草). Rzeka Ruo (弱水) bierze z niej początek i płynie na zachód do Luo.
西五十里，曰罷父之山。洱水出焉，而西流注于洛，其中多茈、碧。
Pięćdziesiąt li na zachód leży góra Bafu (罷父). Rzeka Er (洱水) bierze z niej początek i płynie na zachód do Luo; obfituje w kamień zi (茈) i jaspis.
北百七十里，曰申山，其上多穀柞，其下多杻橿，其陽多金玉。區水出焉，而東流注于河。
Sto siedemdziesiąt li na północ leży góra Shen (申山). Jej szczyt obfituje w morwę papierniczą i dąb (zuo 柞), podnóże w niu i jiang, południowe zbocze w złoto i nefryt. Rzeka Qu (區水) bierze z niej początek i płynie na wschód do Rzeki.
北二百里，曰鳥山，其上多桑，其下多楮，其陰多鐵，其陽多玉。辱水出焉，而東流注于河。
Dwieście li na północ leży góra Niao (鳥山). Jej szczyt obfituje w morwę (sang 桑), podnóże w morwę papierniczą (chu 楮), północne zbocze w żelazo, południowe w nefryt. Rzeka Ru (辱水) bierze z niej początek i płynie na wschód do Rzeki.
又北百二十里，曰上申之山，上無草木，而多硌石，下多榛楛，獸多白鹿。其鳥多當扈，其狀如雉，以其髯飛，食之不眴目。湯水出焉，東流注于河。
Sto dwadzieścia li dalej na północ leży góra Shangshen (上申). Jej szczyt jest bez traw i drzew, lecz bogaty w wielkie głazy (luoshi 硌石), podnóże w leszczyny (zhen 榛) i hu (楛); jej zwierzęta to głównie białe jelenie. Jej ptak to głównie danghu (當扈), podobny do bażanta, który lata za pomocą piór brody; kto go zje, nie mruga już oczami. Rzeka Tang (湯水) bierze z niej początek i płynie na wschód do Rzeki.
又北百八十里，曰諸次之山，諸次之水出焉，而東流注于河。是山也，多木無草，鳥獸莫居，是多眾蛇。
Sto osiemdziesiąt li dalej na północ leży góra Zhuci (諸次). Rzeka Zhuci (諸次水) bierze z niej początek i płynie na wschód do Rzeki. Góra ta obfituje w drzewa, lecz jest bez traw; żaden ptak ani zwierzę na niej nie mieszka, lecz roi się od węży.
又北百八十里，曰號山，其木多漆、椶，其草多葯、虈、芎窮。多汵石。端水出焉，而東流注于河。
Sto osiemdziesiąt li dalej na północ leży góra Hao (號山). Jej drzewa to głównie drzewo lakowe (qi 漆) i palmy; jej rośliny to głównie arcydzięgiel (yao 葯), xiao (虈) i lubczyk górski (xiongqiong 芎窮). Obfituje w miękki kamień (ganshi 汵石). Rzeka Duan (端水) bierze z niej początek i płynie na wschód do Rzeki.
又北二百二十里，曰盂山，其陰多鐵，其陽多銅，其獸多白狼白虎，其鳥多白雉白翟。生水出焉，而東流注于河。
Dwieście dwadzieścia li dalej na północ leży góra Yu (盂山). Jej północne zbocze obfituje w żelazo, południowe w miedź; jej zwierzęta to głównie białe wilki i białe tygrysy, ptaki to białe bażanty (baizhi 白雉) i białe di (baidi 白翟). Rzeka Sheng (生水) bierze z niej początek i płynie na wschód do Rzeki.
西二百五十里，曰白於之山，上多松柏，下多櫟檀，其獸多㸲牛、羬羊，其鳥多鴞。洛水出于其陽，而東流注于渭；夾水出于其陰，東流注于生水。
Dwieście pięćdziesiąt li na zachód leży góra Baiyu (白於). Jej szczyt obfituje w sosny i cyprysy, podnóże w dąb (li 櫟) i drzewo sandałowe; jej zwierzęta to głównie zuoniu i qianyang, ptaki to głównie sowy. Rzeka Luo (洛水) bierze początek z jej południowego zbocza i płynie na wschód do Wei; rzeka Jia (夾水) bierze początek z jej północnego zbocza i płynie na wschód do Sheng (生水).
西北三百里，曰申首之山，無草木，冬夏有雪。申水出于其上，潛于其下，是多白玉。
Trzysta li na północny zachód leży góra Shenshou (申首), naga, bez traw i drzew, pokryta śniegiem zimą i latem. Rzeka Shen (申水) bierze początek na jej szczycie i zostaje pochłonięta u jej podnóża; obfituje w biały nefryt.
又西五十五里，曰涇谷之山，涇水出焉，東南流注于渭，是多白金白玉。
Pięćdziesiąt pięć li dalej na zachód leży góra Jinggu (涇谷). Rzeka Jing (涇水) bierze z niej początek i płynie na południowy wschód do Wei; obfituje w srebro i biały nefryt.
又西百二十里，曰剛山，多柴木，多㻬琈之玉。剛水出焉，北流注于渭，是多神𩳁，其狀人面獸身，一足一手，其音如欽。
Sto dwadzieścia li dalej na zachód leży góra Gang (剛山), bogata w drewno opałowe i nefryt tufu. Rzeka Gang (剛水) bierze z niej początek i płynie na północ do Wei; obfituje w duchy lei (神𩳁), o ludzkiej twarzy i zwierzęcym ciele, o jednej nodze i jednej ręce, których głos brzmi jak jęk.
又西二百里，至剛山之尾，洛水出焉，而北流注于河。其中多蠻蠻，其狀鼠身而鱉首，其音如吠犬。
Dwieście li dalej na zachód, na krańcu góry Gang, rzeka Luo (洛水) bierze początek i płynie na północ do Rzeki. Obfituje w manman (蠻蠻), o mysim ciele i żółwiej głowie, których głos brzmi jak szczekanie psa.
又西三百五十里，曰英鞮之山，上多漆木，下多金玉，鳥獸盡白，涴水出焉，而北注于陵羊之澤。是多冉遺之魚，魚身蛇首、六足，其目如馬耳，食之使人不眯，可以禦凶。
Trzysta pięćdziesiąt li dalej na zachód leży góra Yingdi (英鞮). Jej szczyt obfituje w drzewo lakowe, podnóże w złoto i nefryt; jej ptaki i zwierzęta są wszystkie białe. Rzeka Wo (涴水) bierze z niej początek i płynie na północ do bagna Lingyang (陵羊澤). Obfituje w ryby ranyi (冉遺), o rybim ciele i wężowej głowie, o sześciu nogach, których oczy podobne są do końskich uszu; kto je zje, nie cierpi na zawroty głowy i jest chroniony od nieszczęść.
又西三百里，曰中曲之山，其陽多玉，其陰多雄黃、白玉及金。有獸焉，其狀如馬而白身黑尾，一角，虎牙爪，音如鼓音，其名曰駮，是食虎豹，可以禦兵。有木焉，其狀如棠，而員葉赤實，實大如木瓜，名曰櫰木，食之多力。
Trzysta li dalej na zachód leży góra Zhongqu (中曲). Jej południowe zbocze obfituje w nefryt, północne w realgar, biały nefryt i złoto. Żyje tam zwierzę podobne do konia, o białym ciele i czarnym ogonie, jednym rogu, tygrysich zębach i szponach, którego głos brzmi jak werble bębnów; zwie się bo (駮), pożera tygrysy i lamparty oraz chroni od broni. Rośnie tam drzewo podobne do dzikiej gruszy, o okrągłych liściach i czerwonych owocach, wielkości pigwy, zwane huaimu (櫰木); kto je zje, staje się silny.
又西二百六十里，曰邽山。其上有獸焉，其狀如牛，蝟毛，名曰窮奇，音如獋狗，是食人。濛水出焉，南流注于洋水，其中多黃貝，蠃魚，魚身而鳥翼，音如鴛鴦，見則其邑大水。
Dwieście sześćdziesiąt li dalej na zachód leży góra Gui (邽山). Na jej szczycie żyje zwierzę podobne do wołu, o sierści jeżozwierza, zwane qiongqi (窮奇); jego głos brzmi jak wycie psa; pożera ono ludzi. Rzeka Meng (濛水) bierze z niej początek i płynie na południe do Yang (洋水); obfituje w żółte muszle i ryby luo (蠃魚), o rybim ciele i ptasich skrzydłach, których głos brzmi jak kaczka mandarynka; gdy się pojawiają, okolicę nawiedzają wielkie powodzie.
又西二百二十里，曰鳥鼠同穴之山，其上多白虎、白玉。渭水出焉，而東流注于河。其中多鰠魚，其狀如鱣魚，動則其邑有大兵。濫水出于其西，西流注于漢水。多𩶯魮之魚，其狀如覆銚，鳥首而魚翼魚尾，音如磬石之聲，是生珠玉。
Dwieście dwadzieścia li dalej na zachód leży góra Niaoshu-tongxue (鳥鼠同穴, «gdzie ptak i mysz dzielą tę samą norę»). Jej szczyt obfituje w białe tygrysy i biały nefryt. Rzeka Wei (渭水) bierze z niej początek i płynie na wschód do Rzeki; obfituje w ryby sao (鰠魚), podobne do ryby zhan (鱣): gdy się poruszają, okolicę nawiedza wielka wojna. Rzeka Lan (濫水) bierze początek z jej zachodniego zbocza i płynie na zachód do Han; obfituje w ryby bingpi (𩶯魮), podobne do odwróconej patelni, o ptasiej głowie i skrzydłach oraz rybim ogonie, których dźwięk brzmi jak kamień dźwięczny; rodzą one perły i nefryt.
西南三百六十里，曰崦嵫之山，其上多丹木，其葉如穀，其實大如瓜，赤符而黑理，食之已癉，可以禦火。其陽多龜，其陰多玉。苕水出焉，而西流注于海，其中多砥礪。有獸焉，其狀馬身而鳥翼，人面蛇尾，是好舉人，名曰孰湖。有鳥焉，其狀如鴞而人面，蜼身犬尾，其名自號也，見則其邑大旱。
Trzysta sześćdziesiąt li na południowy zachód leży góra Yanzi (崦嵫). Jej szczyt obfituje w drzewa dan (丹木), o liściach morwy papierniczej, o owocach wielkości melona, o czerwonej skórce i czarnych żyłkach; kto je zje, leczy się z gorączek, a one chronią od ognia. Jej południowe zbocze obfituje w żółwie, północne w nefryt. Rzeka Tiao (苕水) bierze z niej początek i płynie na zachód do morza; obfituje w osełkę (zhili 砥礪). Żyje tam zwierzę o końskim ciele i ptasich skrzydłach, ludzkiej twarzy i wężowym ogonie, które lubi porywać ludzi, zwane shuhu (孰湖). Jest tam ptak podobny do sowy, lecz o ludzkiej twarzy, o małpim ciele i psim ogonie; jego krzyk wymawia jego własne imię; gdy się pojawia, okolicę nawiedza wielka susza.
凡《西次四經》自陰山以下，至於崦嵫之山，凡十九山，三千六百八十里。其祠祀禮，皆用一白鷄祈。糈以稻米，白管為席。
W całości, od góry Yin do góry Yanzi, Czwarta Księga Zachodnia liczy dziewiętnaście gór, na trzy tysiące sześćset osiemdziesiąt li. Dla jej kultu składa się po jednym białym kogucie jako błaganie; jako świętego ziarna używa się ryżu i rozściela maty z białej turzycy.
Ogólne Podsumowanie Księgi Zachodniej
右西經之山，凡七十七山，一萬七千五百一十七里。
Oto wykaz gór Księgi Zachodniej: w sumie siedemdziesiąt siedem gór, na siedemnaście tysięcy pięćset siedemnaście li.
Przypisy
Struktura rozdziału. 西山经 składa się z czterech kolejnych «ksiąg»: pasma Hua (dziewiętnaście szczytów), Drugiej Księgi (siedemnaście szczytów), Trzeciej Księgi (dwadzieścia trzy szczyty) i Czwartej Księgi (dziewiętnaście szczytów), w sumie siedemdziesiąt siedem szczytów i 17 517 li. Każda część kończy się kolofonem podającym liczbę szczytów, odległość, postać bóstw i obrzędy ofiarne.
Góra Hua i Kunlun. Pierwsze pasmo otwiera góra Hua (華山), jeden z Pięciu Świętych Szczytów Chin. Trzecia Księga kulminuje w Kunlunie (崑崙), «ziemskiej stolicy» niebiańskiego Cesarza, strzeżonej przez boga Luwu, a następnie w Górze Nefrytowej, gdzie przebywa Królowa Matka Zachodu (Xiwangmu) — dwa z najsłynniejszych mitologicznych ustępów księgi.
Zbocze południowe / zbocze północne (其阳 / 其阴). 阳 (yáng) oznacza zbocze nasłonecznione (po południowej stronie góry), 阴 (yīn) zbocze zacienione (po północnej stronie); tu tłumaczone jako «zbocze południowe» i «zbocze północne».
Formuły powtarzające się. «Kto go zje…» (食之) oraz «kto go nosi / spożywa…» (佩之 / 服之) wprowadzają działania magiczne lub lecznicze; «gdy się pojawia…» (见则) oznacza istoty-wróżby (wojna 兵, susza 旱, powódź 大水, plon 穰); «jego krzyk wymawia jego własne imię» (其鸣自号) oznacza zwierzęta, których krzyk naśladuje ich imię.
Minerały i terminy techniczne. 㻬琈 (tufu) i 瑾瑜 (jinyu) to rodzaje nefrytu; 雄黄 (xionghuang) realgar; 丹粟 «ziarna cynobru»; 磬石 kamień dźwięczny (litofon). Obrzędy wymieniają wielką ofiarę tailao (wół, owca, świnia) i małą ofiarę shaolao (owca, świnia).
Niepewne identyfikacje. Wiele nazw roślin, minerałów i istot nie ma pewnego odpowiednika; wszystkie zapisano w pinyin wraz z ich znakami, a polskie odpowiedniki idą za tradycyjnymi interpretacjami (Guo Pu, Hao Yixing).
Tekst chiński według Chinese Text Project (ctext.org). Przekład i przypisy: Chine-culture.com.
