Mekân ve yönler

Mekân Çincede 空间 kōngjiān diye söylenir: 空 “boş” + 间 “aralık” ⟶ mekân, boş yer. Ama iş nesnelerin nerede olduğunu söylemeye gelince bu kelime pek işe yaramaz. Bunun için Çincenin bir fiili, 在 zài “bulunmak”, bir de sıra kuralı vardır: yer, eylemden önce gelir. 我在北京工作 wǒ zài Běijīng gōngzuò, kelimesi kelimesine “ben Pekin’de çalışmak”. Bu sayfa Ay takvimi ve süre sayfasının devamıdır: zamandan sonra mekân; ikisi kelimelerinin epeyce bir kısmını paylaşır.

Türkçede konum bildiren kelime addan sonra gelir: masanın üstünde. Çincede de öyle: 桌子上面 zhuōzi shàngmiàn, kelimesi kelimesine “masa üst” (2. cümle). Bu sıra bize hiç yabancı değil. Bu konum kelimeleri yalın bir karakterden (上, 下, 里, 外, 前, 后) ve bir sonekten oluşur: 面 “yüz” ya da 边 “kenar”. 上边 shàngbian da 上面 kadar sık duyulur ve ben ikisi arasında bir anlam farkı görmüyorum. Addan sonra çoğu zaman tek karakter yeter: 桌子上 zhuōzi shang, 房间里 fángjiān li. Dikkat: ülke ya da şehir adı 里 almaz. 在中国 zài Zhōngguó denir, asla 在中国里 denmez.

“Burası”, “orası” ve “neresi” için sayfa 这里 zhèlǐ, 那里 nàlǐ ve 哪里 nǎlǐ kelimelerini verir. Kuzeyde daha çok 这儿 zhèr, 那儿 nàr ve 哪儿 nǎr denir; iki dizi de her yerde doğrudur. 哪里 bir sürpriz saklar: tekrarlanınca, 哪里哪里 nǎlǐ nǎlǐ, bir iltifata verilen alçakgönüllü cevaptır, kelimesi kelimesine “nerede, nerede?” (yani: bunu nerede görüyorsunuz?).

Ana yönler bizim sıramızla sayılmaz. Güneşin yolunu izleyerek 东南西北 dōng nán xī běi denir: doğu, güney, batı, kuzey. Ara yönler de ters çevrilmiştir: 东南 dōngnán, “doğu-güney”, bizim güneydoğumuzdur; 西北 xīběi, “batı-kuzey” ise kuzeybatımız. Dama tahtası gibi çizilmiş bir şehir olan Pekin’de yol çoğu zaman ana yönlerle tarif edilir: 往北走 wǎng běi zǒu, “kuzeye doğru gidin” (kuzeyin nerede olduğunu bilmeyen ziyaretçi için bu pek bir şey değiştirmez). Yol sormaya yarayan kelimeler Yürüyerek, bisikletle, arabayla sayfasındadır.

Üç kelime “-e doğru” diye çevrilir. 往 wǎng bir yer değiştirmeye eşlik eder (9. cümle). 向 xiàng neye dönük olunduğunu gösterir, mecazi anlamda da kullanılır: 向他学习 xiàng tā xuéxí, “ondan öğrenmek”. 朝 cháo ise daha çok, kıpırdamadan bile olsa, neye bakıldığını söyler; güneye bakan bir pencere gibi. Öte yandan 向 ile 朝 arasındaki sınır net değildir ve Çinliler çoğu zaman birini ötekinin yerine kullanır. Kolay değil.

İki nokta arasındaki uzaklık 离 lí, yani “-den ayrı olmak” ile söylenir: 我家离学校很近 wǒ jiā lí xuéxiào hěn jìn, kelimesi kelimesine “evim, okuldan ayrı, çok yakın” (4. cümle). Klasik hata, onun yerine 从 cóng koymaktır. 从 bir yolun başlangıç noktasını belirtir ve 到 dào ile birlikte gider: 从… 到…, “-den… -e…” (10. cümle). 离 ise bir aralığı ölçer ve hiçbir hareket gerektirmez.

Hareket fiilleri, Türkçenin her zaman belirtmediği bir bilgi taşır: konuşanın yeri. 来 lái ona yaklaştırır, 去 qù ondan uzaklaştırır. Bu yüzden “Gir!” demek için, içerideysek 进来 jìnlai, dışarıda kalmışsak 进去 jìnqu denir (6. cümle); bizim “içeri gel” ile “içeri gir” arasındaki fark gibi. 上去 shàngqu ve 下来 xiàlai için de aynı şey geçerlidir. İkinci hece hafif tonla okunur. Başta şaşırtıcıdır, ama pratik her şeyi yerine oturtur: her şeyi akılla çözmeye çalışmak gereksiz.

方 fāng “kare” demektir ve 方向 fāngxiàng yön, 地方 dìfang yer, 方便 fāngbiàn kullanışlı kelimelerinde karşımıza çıkar. Eski kozmoloji dört karaktere sığar: 天圆地方 tiānyuán-dìfāng, gök yuvarlaktır, yer karedir; tıpkı ortasında kare delik olan yuvarlak eski Çin paraları gibi. Pergel ile gönye, 规矩 guīju, zamanla davranış kuralları anlamına gelmiştir (23. cümle). Boyutlar için Çince, iki karşıtı yan yana getirerek ad yapar: 大小 dàxiǎo, “büyük-küçük” ⟶ boy, büyüklük. Bir de 粗 cū ile 细 xì var: bunlar bir çapı ölçer (bir ip, bir çizgi, erişte), Türkçenin ayrıntıya girmeden “kalın” ve “ince” dediği yerde. Giysi bedenleri Kumaşlar, renkler ve bedenler sayfasındadır.

Sayfanın en tuhaf kelimesi 东西 dōngxi: “doğu-batı” ⟶ şey, nesne (8. cümle). Birkaç açıklama dolaşıyor, ama ben hiçbirinin kesin olduğunu bilmiyorum. 左右 zuǒyòu, “sol-sağ”, bir sayıdan sonra gelince “aşağı yukarı” demektir (17. cümle). İşe çıkılır, işten inilir: 上班 shàngbān, 下班 xiàbān. Son cümle Konuşmalar’dan alınmıştır (25. cümle, bkz. Konfüçyüs’ün Konuşmaları 9. Bölüm). Konuşan Konfüçyüs değil, öğrencisi Yan Yuan’dır: Üstat’ın öğretisini önünde gördüğünü sanır, bir de bakar ki arkasındadır. O bile yolunu şaşırıyordu.

Sayfadaki herhangi bir karaktere tıklayın: yazım sırası, çizimin yönünü veren okla birlikte çizgi çizgi görünür.

Kullanım kılavuzu: her kelime kendi düzeyini taşır. ① temel olan, ② yaygın olan, ③ ayrıntılı olan. ① ile başlayın: bir şeyin nerede olduğunu söylemeye, yön göstermeye ya da bir biçimi tarif etmeye şimdiden yeterler. ▶ düğmesi telaffuzu verir, bir karaktere tıklamak ise yazım sırasını açar.

Burada, orada, nerede?

这里 zhèlǐ ①
burası, burada
那里 nàlǐ ①
orası, orada
哪里 nǎlǐ ①
nerede?
在 zài ①
-de olmak, bulunmak
附近 fùjìn ②
yakınlar, civar
位置 wèizhì ②
konum, yer
到处 dàochù ②
her yerde
地点 dìdiǎn ②
yer (buluşma, etkinlik yeri)
空间 kōngjiān ③
mekân, boş yer
位于 wèiyú ③
-de yer almak
当地 dāngdì ③
o yer; yerel

Üstünde, içinde, önünde: konum kelimeleri

上面 shàngmiàn ①
üst, üstünde
下面 xiàmiàn ①
alt, altında
里面 lǐmiàn ①
iç, içinde
外面 wàimiàn ①
dış, dışarıda
前面 qiánmiàn ①
ön, önünde
后面 hòumiàn ①
arka, arkasında
左边 zuǒbian ①
sol taraf, solda
右边 yòubian ①
sağ taraf, sağda
中间 zhōngjiān ②
orta, arasında
旁边 pángbiān ②
yan, yanında
对面 duìmiàn ②
karşı, karşısında
之间 zhījiān ②
arasında (iki şeyin)
底下 dǐxia ②
altında, en dipte
中心 zhōngxīn ②
merkez
四周 sìzhōu ③
çevre, dört bir yan
背后 bèihòu ③
ardında, sırtının arkasında
内部 nèibù ③
iç kısım; dahili
角落 jiǎoluò ③
köşe, kuytu

Yönler ve ana yönler

东 dōng ①
doğu
南 nán ①
güney
西 xī ①
batı
北 běi ①
kuzey
方向 fāngxiàng ①
yön
北方 běifāng ②
Kuzey (ülkenin kuzeyi)
南方 nánfāng ②
Güney (ülkenin güneyi)
东方 dōngfāng ②
doğu yönü; Doğu
西方 xīfāng ②
batı yönü; Batı
往 wǎng ②
-e doğru (hareket)
向 xiàng ②
-e doğru, -e dönük
朝 cháo ③
-e doğru, -e bakarak
东南 dōngnán ③
güneydoğu (“doğu-güney”)
西北 xīběi ③
kuzeybatı (“batı-kuzey”)
东北 dōngběi ③
kuzeydoğu; Çin’in Kuzeydoğusu
西南 xīnán ③
güneybatı (“batı-güney”)
正面 zhèngmiàn ③
ön yüz, yüz taraf
反面 fǎnmiàn ③
arka yüz, ters taraf
江南 Jiāngnán ③
Jiangnan, Yangzi’nin aşağı havzasının güneyi

Uzak, yakın: uzaklık

远 yuǎn ①
uzak
近 jìn ①
yakın
离 lí ②
-den (şu kadar uzakta)
多远 duō yuǎn ②
ne kadar uzak?
距离 jùlí ②
uzaklık, mesafe
远处 yuǎnchù ②
uzakta, ötelerde
靠近 kàojìn ②
yaklaşmak, -e yakın
终点 zhōngdiǎn ②
varış noktası, son durak
沿着 yánzhe ③
boyunca
遥远 yáoyuǎn ③
ırak, çok uzak
相隔 xiānggé ③
(şu kadar) arayla ayrılmak
范围 fànwéi ③
kapsam, alan
尽头 jìntóu ③
uç, son

Gelmek, gitmek, geçmek: yer değiştirme

来 lái ①
gelmek
去 qù ①
gitmek
到 dào ①
-e varmak; -e kadar
回 huí ①
dönmek, geri gitmek
进来 jìnlai ①
içeri gelmek (konuşana doğru)
出去 chūqu ①
dışarı çıkmak (uzaklaşarak)
回来 huílai ①
geri gelmek (konuşana doğru)
离开 líkāi ②
ayrılmak, terk etmek
过 guò ②
geçmek, karşıya geçmek
上去 shàngqu ②
yukarı çıkmak (uzaklaşarak)
下来 xiàlai ②
aşağı inmek (konuşana doğru)
过来 guòlai ②
buraya gelmek
经过 jīngguò ②
-den geçmek, önünden geçmek
转弯 zhuǎnwān ②
sapmak, viraj almak
穿过 chuānguò ③
içinden geçmek, aşmak
上升 shàngshēng ③
yükselmek
下降 xiàjiàng ③
alçalmak, düşmek

Biçimler

圆 yuán ①
yuvarlak
形状 xíngzhuàng ②
biçim, şekil
方 fāng ②
kare biçiminde
圆形 yuánxíng ②
daire, yuvarlak biçim
正方形 zhèngfāngxíng ②
kare
长方形 chángfāngxíng ②
dikdörtgen
三角形 sānjiǎoxíng ②
üçgen
直线 zhíxiàn ②
doğru çizgi, düz çizgi
直 zhí ②
düz, dosdoğru
弯 wān ②
eğri, kıvrık
曲线 qūxiàn ③
eğri (çizgi)
斜 xié ③
eğik, yatık
平行 píngxíng ③
paralel
垂直 chuízhí ③
dik, düşey
对称 duìchèn ③
simetrik

Büyük, uzun, geniş: boyutlar

大 dà ①
büyük
小 xiǎo ①
küçük
长 cháng ①
uzun
短 duǎn ①
kısa
低 dī ②
alçak
宽 kuān ②
geniş
窄 zhǎi ②
dar
深 shēn ②
derin
浅 qiǎn ②
sığ
大小 dàxiǎo ②
boy, büyüklük
放大 fàngdà ②
büyütmek
缩小 suōxiǎo ②
küçültmek, daraltmak
粗 cū ③
kalın (çapça)
细 xì ③
ince (çapça)
广阔 guǎngkuò ③
engin, uçsuz bucaksız

Deyimlerde mekân

四面八方 sìmiàn-bāfāng ②
dört bir yandan (“dört yüz, sekiz yön”)
东张西望 dōngzhāng-xīwàng ②
sağa sola bakınmak (“doğuya bakmak, batıya göz atmak”)
近在咫尺 jìnzàizhǐchǐ ③
burnunun dibinde, iki adım ötede
天涯海角 tiānyá-hǎijiǎo ③
dünyanın öbür ucu (“göğün kıyısı, denizin köşesi”)
天圆地方 tiānyuán-dìfāng ③
gök yuvarlak, yer kare
没有规矩不成方圆 méiyǒu guīju bù chéng fāngyuán ③
kuralsız hiçbir şey olmaz (“pergelsiz, gönyesiz ne kare olur ne daire”)
不知天高地厚 bù zhī tiān gāo dì hòu ③
haddini bilmemek (“göğün yüksekliğini, yerin kalınlığını bilmemek”)
天高皇帝远 tiān gāo huángdì yuǎn ③
gök yüksek, imparator uzak

Gündelik kelimelerde mekân

东西 dōngxi ①
şey, nesne (“doğu-batı”)
方便 fāngbiàn ①
kullanışlı, elverişli
上班 shàngbān ①
işe gitmek, işte olmak
下班 xiàbān ①
işten çıkmak
左右 zuǒyòu ②
aşağı yukarı (“sol-sağ”)
到底 dàodǐ ②
eninde sonunda; nihayet (“dibe varmak”)
内行 nèiháng ③
işin ehli, erbap
外行 wàiháng ③
acemi, işin yabancısı
分寸 fēncun ③
ölçü duygusu (“onda bir ile parmak”)

Örnek cümleler

请问,洗手间在哪里? ①
Qǐngwèn, xǐshǒujiān zài nǎlǐ?
Affedersiniz, tuvalet nerede?
我的手机在桌子上面。 ①
Wǒ de shǒujī zài zhuōzi shàngmiàn.
Telefonum masanın üstünde.
银行在邮局的右边。 ①
Yínháng zài yóujú de yòubian.
Banka postanenin sağında.
我家离学校很近。 ①
Wǒ jiā lí xuéxiào hěn jìn.
Evim okula çok yakın.
你从哪里来?要到哪里去? ①
Nǐ cóng nǎlǐ lái? Yào dào nǎlǐ qù?
Nereden geliyorsun? Nereye gidiyorsun?
外面很冷,快进来吧! ①
Wàimiàn hěn lěng, kuài jìnlai ba!
Dışarısı soğuk, çabuk içeri gel!
这个太大了,有没有小一点的? ①
Zhège tài dà le, yǒu méiyǒu xiǎo yìdiǎn de?
Bu çok büyük, daha küçüğü var mı?
我去超市买东西,很快就回来。 ①
Wǒ qù chāoshì mǎi dōngxi, hěn kuài jiù huílai.
Süpermarkete alışverişe gidiyorum, hemen dönerim.
一直往前走,到了路口向右转弯。 ②
Yìzhí wǎng qián zǒu, dàole lùkǒu xiàng yòu zhuǎnwān.
Dümdüz gidin, kavşağa gelince sağa dönün.
从这里到火车站有多远? ②
Cóng zhèlǐ dào huǒchēzhàn yǒu duō yuǎn?
Buradan tren garına ne kadar var?
我家附近有一个公园,就在学校对面。 ②
Wǒ jiā fùjìn yǒu yí ge gōngyuán, jiù zài xuéxiào duìmiàn.
Evimin yakınında bir park var, tam okulun karşısında.
北方人爱吃面,南方人爱吃米饭。 ②
Běifāngrén ài chī miàn, nánfāngrén ài chī mǐfàn.
Kuzeyliler erişteyi sever, güneyliler pilavı.
太阳从东方升起,从西方落下。 ②
Tàiyáng cóng dōngfāng shēngqǐ, cóng xīfāng luòxià.
Güneş doğudan doğar, batıdan batar.
这张桌子是圆的,那张是方的。 ②
Zhè zhāng zhuōzi shì yuán de, nà zhāng shì fāng de.
Bu masa yuvarlak, şuradaki kare.
这条河很宽,可是不深。 ②
Zhè tiáo hé hěn kuān, kěshì bù shēn.
Bu nehir geniş ama derin değil.
我坐在爸爸和妈妈中间。 ②
Wǒ zuò zài bàba hé māma zhōngjiān.
Babamla annemin arasında oturuyorum.
我每天八点上班,六点左右下班。 ②
Wǒ měi tiān bā diǎn shàngbān, liù diǎn zuǒyòu xiàbān.
İşe sekizde başlıyorum, altı gibi çıkıyorum.
他每天上班都要经过这座桥。 ②
Tā měi tiān shàngbān dōu yào jīngguò zhè zuò qiáo.
Her gün işe giderken bu köprüden geçer.
沿着这条小路走到尽头,就能看见大海。 ③
Yánzhe zhè tiáo xiǎolù zǒu dào jìntóu, jiù néng kànjiàn dàhǎi.
Bu patikayı sonuna kadar izleyin, denizi göreceksiniz.
这两条线是平行的,那两条是垂直的。 ③
Zhè liǎng tiáo xiàn shì píngxíng de, nà liǎng tiáo shì chuízhí de.
Bu iki çizgi paralel, şu ikisi ise birbirine dik.
客人从四面八方来到这里。 ③
Kèrén cóng sìmiàn-bāfāng lái dào zhèlǐ.
Konuklar buraya dört bir yandan gelir.
他说话很有分寸,从来不让人为难。 ③
Tā shuōhuà hěn yǒu fēncun, cónglái bú ràng rén wéinán.
Ölçülü konuşur, kimseyi asla zor durumda bırakmaz.
没有规矩,不成方圆。 ③
Méiyǒu guīju, bù chéng fāngyuán.
Pergel ve gönye olmadan ne kare çizilir ne daire. (atasözü, Mengzi’den)
海内存知己,天涯若比邻。 ③
Hǎinèi cún zhījǐ, tiānyá ruò bǐlín.
Dört deniz arasında bir dost kaldıkça dünyanın öbür ucu kapı komşusu gibidir. (Wang Bo, Tang dönemi)
仰之弥高,钻之弥坚;瞻之在前,忽焉在后。 ③
Yǎng zhī mí gāo, zuān zhī mí jiān; zhān zhī zài qián, hū yān zài hòu.
Üstat’ın öğretisine baktıkça onu daha yüce buluyorum; onu inceledikçe bütünüyle kavramak bana daha da imkânsız görünüyor; önümde gördüğümü sanıyorum, birden arkamda olduğunu fark ediyorum. (Yan Yuan, Konuşmalar, IX.10)

网上汉语 · learn-chinese.online

Çince kursu

Seviye 1 · Başlangıç
学
中
文

Mandarin'e iyi bir başlangıç için net ve yapılandırılmış bir yöntem.

✓1-5. üniteler: ücretsizDersler, alıştırmalar ve değerlendirmeler, tam erişim.
🔓6-10. üniteler: serbest erişimOkumak için kurs, alıştırma veya değerlendirme olmadan. Giriş yapmadan bile.
Ücretsiz başlaSeviye 1'e anında erişim

Mağazamız HanWen Shop

Her ürün Çin’den bir hikâye anlatıyor!

Elde oyulmuş kişiye özel Çin mührü

Kişiye özel hediye

Çince isimler, kişiye özel mühürler ve özel tasarımlar: yalnızca sizin için yaratıldı.

Keşfedin
Ejderha işlemeli kırmızı hanfu

Hanfu – Çin’den gelen zarafet

Geleneksel Çin kıyafetlerinin güzelliğini keşfedin ve hanedanlar boyunca bir yolculuk hediye edin.

Keşfedin
Çin kaligrafisi fırçaları

Çin sanatı malzemeleri

Fırçalar, Xuan kâğıdı, mürekkep ve kaligrafi: yaratıcı ruhlar için hediyeler.

Keşfedin
İncilerle süslenmiş altın renkli anka kuşu tacı

Hikâye anlatan takılar

İnciler, uğurlu kolye uçları ve saç iğneleri: hediye etmek için zarif incelikler.

Keşfedin
Panda biçimli çubuk altlıklarıyla yemek çubuğu seti

Geleneksel hediyeler

Özel günler için Çin renklerinde hediye fikirleri.

Keşfedin
İpek ve bambudan Çin yelpazesi

Yelpaze & Şemsiye

Günlük yaşamınıza eşsiz bir sanatsal dokunuş katıyorlar.

Keşfedin
  • Ücretsiz kargo: Fransa 69,90 € ve üzeri | AB 99,90 € ve üzeri | Avrupa’nın geri kalanı 129,90 € ve üzeri
  • Özgün hediyeler: doğrudan Fransa’dan teslimatla. 🇫🇷
  • Eşsiz tasarımlar: kişiye özel ve el yapımı, yalnızca sizin için.