Księga gór i mórz — Część pierwsza: Księga Gór Południowych

Księga Gór Południowych (南山经 Nánshānjīng) otwiera Księgę gór i mórz. Opisuje, z zachodu na wschód, trzy łańcuchy górskie zamieszkane przez niezwykłe rośliny, minerały, zwierzęta i ptaki, a każdy łańcuch zamyka obrzędem należnym jego bóstwom. Tekst chiński przedstawiono wraz z transkrypcją pinyin (najedź kursorem na opatrzone adnotacją znaki lub je odczytaj), a po nim następują polski przekład i przypisy.

Pierwsza Księga Gór Południowych — 南山经

南nán山shān經jīng之zhī首shǒu曰yuē䧿què山shān。其qí首shǒu曰yuē招zhāo搖yáo之zhī山shān，臨lín于yú西xī海hǎi之zhī上shàng，多duō桂guì，多duō金jīn玉yù。有yǒu草cǎo焉yān，其qí狀zhuàng如rú韭jiǔ而ér青qīng花huā，其qí名míng曰yuē祝zhù餘yú，食shí之zhī不bù飢jī。有yǒu木mù焉yān，其qí狀zhuàng如rú穀gǔ而ér黑hēi理lǐ，其qí花huā四sì照zhào，其qí名míng曰yuē迷mí穀gǔ，佩pèi之zhī不bù迷mí。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú禺yú而ér白bái耳ěr，伏fú行xíng人rén走zǒu，其qí名míng曰yuē狌shēng狌shēng，食shí之zhī善shàn走zǒu。麗lì𪊨jǐ之zhī水shuǐ出chū焉yān，而ér西xī流liú注zhù于yú海hǎi，其qí中zhōng多duō育yù沛pèi，佩pèi之zhī無wú瘕jiǎ疾jí。

Pierwszą z gór Księgi Południowej zwie się górą Què (䧿山). Jej głową jest góra Zhaoyao (招搖), górująca nad Morzem Zachodnim. Obfituje w drzewa cynamonowe, złoto i jadeit. Rośnie tam ziele podobne do szczypiorku, lecz o niebieskich kwiatach; zwie się zhuyu (祝餘), a kto je zje, nie zazna głodu. Rośnie tam drzewo podobne do morwy papierowej, lecz o czarnych słojach, którego kwiaty rozświetlają cztery strony świata; zwie się migu (迷穀), a kto je nosi przy sobie, nie zbłądzi. Żyje tam zwierzę podobne do małpy, lecz o białych uszach; chodzi to przygarbione, to biegnąc jak człowiek; zwie się xingxing (狌狌), a kto je zje, stanie się dobrym biegaczem. Rzeka Liji (麗𪊨) z niej wypływa i płynąc na zachód wpada do morza; obfituje w yupei (育沛), które noszone przy sobie chroni od guzów brzucha.

又yòu東dōng三sān百bǎi里lǐ，曰yuē堂táng庭tíng之zhī山shān，多duō棪yǎn木mù，多duō白bái猿yuán，多duō水shuǐ玉yù，多duō黃huáng金jīn。

Trzysta li dalej na wschód leży góra Tangting (堂庭). Obfituje w drzewa yan (棪), białe małpy, kryształ górski (水玉) i złoto.

又yòu東dōng三sān百bǎi八bā十shí里lǐ，曰yuē猨yuán翼yì之zhī山shān，其qí中zhōng多duō怪guài獸shòu，水shuǐ多duō怪guài魚yú，多duō白bái玉yù，多duō腹fù虫chóng，多duō怪guài蛇shé，多duō怪guài木mù，不bù可kě以yǐ上shàng。

Trzysta osiemdziesiąt li dalej na wschód leży góra Yuanyi (猨翼). Pełno w niej dziwnych zwierząt; jej wody roją się od dziwnych ryb; obfituje w biały jadeit, żmije (腹虫), dziwne węże i dziwne drzewa. Nie sposób się na nią wspiąć.

又yòu東dōng三sān百bǎi七qī十shí里lǐ，曰yuē杻niǔ陽yáng之zhī山shān，其qí陽yáng多duō赤chì金jīn，其qí陰yīn多duō白bái金jīn。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú馬mǎ而ér白bái首shǒu，其qí文wén如rú虎hǔ而ér赤chì尾wěi，其qí音yīn如rú謠yáo，其qí名míng曰yuē鹿lù蜀shǔ，佩pèi之zhī宜yí子zi孫sūn。怪guài水shuǐ出chū焉yān，而ér東dōng流liú注zhù于yú憲xiàn翼yì之zhī水shuǐ。其qí中zhōng多duō玄xuán龜guī，其qí狀zhuàng如rú龜guī而ér鳥niǎo首shǒu虺huī尾wěi，其qí名míng曰yuē旋xuán龜guī，其qí音yīn如rú判pàn木mù，佩pèi之zhī不bù聾lóng，可kě以yǐ為wèi底dǐ。

Trzysta siedemdziesiąt li dalej na wschód leży góra Niuyang (杻陽). Jej południowy stok obfituje w czerwone złoto (赤金, miedź), północny w białe złoto (白金, srebro). Żyje tam zwierzę podobne do konia, lecz o białej głowie, pręgowane jak tygrys i o czerwonym ogonie; jego głos jest jak śpiew; zwie się lushu (鹿蜀), a kto je nosi przy sobie, będzie miał liczne potomstwo. Rzeka Guai (怪水) z niej wypływa i płynąc na wschód wpada do rzeki Xianyi (憲翼). Obfituje w czarne żółwie podobne do żółwia, lecz o ptasiej głowie i wężowym ogonie; zwą się xuangui (旋龜), a ich głos jest jak trzask łupanego drewna; kto je nosi przy sobie, nie ogłuchnie, a można nimi leczyć zrogowacenia.

東dōng三sān百bǎi里lǐ祗zhī山shān，多duō水shuǐ，無wú草cǎo木mù。有yǒu魚yú焉yān，其qí狀zhuàng如rú牛niú，陵líng居jū，蛇shé尾wěi有yǒu翼yì，其qí羽yǔ在zài魼qū下xià，其qí音yīn如rú留liú牛niú，其qí名míng曰yuē鯥lù，冬dōng死sǐ而ér夏xià生shēng，食shí之zhī無wú腫zhǒng疾jí。

Trzysta li dalej na wschód leży góra Zhi (祗山), obfituje w wody, nie ma na niej traw ani drzew. Żyje tam ryba podobna do wołu, mieszkająca na wyżynach, o wężowym ogonie i skrzydłach, których pióra są pod jej bokami; jej głos jest jak głos liuniu (留牛); zwie się lu (鯥); zimą umiera, latem ożywa; kto ją zje, nie zazna obrzęków.

又yòu東dōng四sì百bǎi里lǐ，曰yuē亶dǎn爰yuán之zhī山shān，多duō水shuǐ，無wú草cǎo木mù，不bù可kě以yǐ上shàng。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú狸lí而ér有yǒu髦máo，其qí名míng曰yuē類lèi，自zì為wèi牝pìn牡mǔ，食shí者zhě不bù妬dù。

Czterysta li dalej na wschód leży góra Danyuan (亶爰). Obfituje w wody, nie ma na niej traw ani drzew, i nie sposób się na nią wspiąć. Żyje tam zwierzę podobne do żbika, lecz o grzywie; zwie się lei (類); jest zarazem samcem i samicą; kto je zje, nie zazna zazdrości.

又yòu東dōng三sān百bǎi里lǐ，曰yuē基jī山shān，其qí陽yáng多duō玉yù，其qí陰yīn多duō怪guài木mù。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú羊yáng，九jiǔ尾wěi四sì耳ěr，其qí目mù在zài背bèi，其qí名míng曰yuē猼bó訑yí，佩pèi之zhī不bù畏wèi。有yǒu鳥niǎo焉yān，其qí狀zhuàng如rú雞jī而ér三sān首shǒu六liù目mù，六liù足zú三sān翼yì，其qí名míng曰yuē𪁺cháng𩿧fū，食shí之zhī無wú臥wò。

Trzysta li dalej na wschód leży góra Ji (基山). Jej południowy stok obfituje w jadeit, północny w dziwne drzewa. Żyje tam zwierzę podobne do owcy, lecz o dziewięciu ogonach i czterech uszach, z oczami na grzbiecie; zwie się bochi (猼訑), a kto je nosi przy sobie, nie zazna strachu. Żyje tam ptak podobny do koguta, lecz o trzech głowach, sześciu oczach, sześciu nogach i trzech skrzydłach; zwie się changfu (𪁺𩿧), a kto go zje, prawie nie potrzebuje snu.

又yòu東dōng三sān百bǎi里lǐ，曰yuē青qīng丘qiū之zhī山shān，其qí陽yáng多duō玉yù，其qí陰yīn多duō青qīng䨼hù。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú狐hú而ér九jiǔ尾wěi，其qí音yīn如rú嬰yīng兒ér，能néng食shí人rén，食shí者zhě不bù蠱gǔ。有yǒu鳥niǎo焉yān，其qí狀zhuàng如rú鳩jiū，其qí音yīn若ruò呵hē，名míng曰yuē灌guàn灌guàn，佩pèi之zhī不bù惑huò。英yīng水shuǐ出chū焉yān，南nán流liú注zhù于yú即jí翼yì之zhī澤zé。其qí中zhōng多duō赤chì鱬rú，其qí狀zhuàng如rú魚yú而ér人rén面miàn，其qí音yīn如rú鴛yuān鴦yāng，食shí之zhī不bù疥jiè。

Trzysta li dalej na wschód leży góra Qingqiu (青丘). Jej południowy stok obfituje w jadeit, północny w zielony kruszec (青䨼). Żyje tam zwierzę podobne do lisa, lecz o dziewięciu ogonach; jego głos jest jak głos niemowlęcia; może pożerać ludzi; kto je zje, ustrzeże się od uroków (蠱). Żyje tam ptak podobny do turkawki; jego głos jest jak nagana; zwie się guanguan (灌灌), a kto go nosi przy sobie, nie da się zwieść. Rzeka Ying (英水) z niej wypływa i płynąc na południe wpada do moczaru Jiyi (即翼). Obfituje w chiru (赤鱬), ryby o rybim ciele i ludzkiej twarzy; ich głos jest jak głos mandarynek; kto je zje, nie zazna świerzbu.

又yòu東dōng三sān百bǎi五wǔ十shí里lǐ，曰yuē箕jī尾wěi之zhī山shān，其qí尾wěi踆cūn于yú東dōng海hǎi，多duō沙shā石shí。汸fāng水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú淯yù，其qí中zhōng多duō白bái玉yù。

Trzysta pięćdziesiąt li dalej na wschód leży góra Jiwei (箕尾). Jej ogon pogrąża się w Morzu Wschodnim; obfituje w piasek i kamienie. Rzeka Fang (汸水) z niej wypływa i płynąc na południe wpada do Yu (淯); obfituje w biały jadeit.

凡fán䧿què山shān之zhī首shǒu，自zì招zhāo搖yáo之zhī山shān，以yǐ至zhì箕jī尾wěi之zhī山shān，凡fán十shí山shān，二èr千qiān九jiǔ百bǎi五wǔ十shí里lǐ。其qí神shén狀zhuàng皆jiē鳥niǎo身shēn而ér龍lóng首shǒu，其qí祠cí之zhī禮lǐ：毛máo用yòng一yī璋zhāng玉yù瘞yì，糈xǔ用yòng稌tú米mǐ，一yī壁bì，稻dào米mǐ、白bái菅jiān為wèi席xí。

W sumie, od góry Zhaoyao do góry Jiwei, główny grzbiet góry Què liczy dziesięć gór, na dwa tysiące dziewięćset pięćdziesiąt li. Ich bóstwa mają wszystkie ciało ptaka i głowę smoka. Obrzęd ich kultu: jako ofiarę z sierści zakopuje się tabliczkę z jadeitu (璋); jako święte ziarno używa się ryżu kleistego (稌); dodaje się do tego krążek jadeitu (璧); i rozkłada się matę z białej trzciny i ryżu.

Druga Księga Gór Południowych — 南次二经

《南nán次cì二èr經jīng》之zhī首shǒu，曰yuē柜guì山shān，西xī臨lín流liú黃huáng，北běi望wàng諸zhū毗pí，東dōng望wàng長cháng右yòu。英yīng水shuǐ出chū焉yān，西xī南nán流liú注zhù于yú赤chì水shuǐ，其qí中zhōng多duō白bái玉yù，多duō丹dān粟sù。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú豚tún，有yǒu距jù，其qí音yīn如rú狗gǒu吠fèi，其qí名míng曰yuē狸lí力lì，見jiàn則zé其qí縣xiàn多duō土tǔ功gōng。有yǒu鳥niǎo焉yān，其qí狀zhuàng如rú鴟chī而ér人rén手shǒu，其qí音yīn如rú痺bì，其qí名míng曰yuē鴸zhū，其qí鳴míng自zì號hào也yě，見jiàn則zé其qí縣xiàn多duō放fàng士shì。

Pierwszą górę Drugiej Księgi Południowej zwie się górą Ju (柜山). Na zachodzie graniczy z Liuhuang (流黃), na północy spogląda ku Zhubi (諸毗), na wschodzie ku Changyou (長右). Rzeka Ying (英水) z niej wypływa i płynąc na południowy zachód wpada do Czerwonej Rzeki (赤水); obfituje w biały jadeit i ziarna cynobru (丹砂). Żyje tam zwierzę podobne do świni, lecz z ostrogą; jego głos jest jak szczekanie psa; zwie się lili (狸力), a gdzie się pojawi, tam okręg zaznaje wielkich robót ziemnych. Żyje tam ptak podobny do kani, lecz o ludzkich dłoniach; jego głos jest jak krzyk przepiórki; zwie się zhu (鴸); jego krzyk wymawia jego własne imię; a gdzie się pojawi, tam często wygania się uczonych z okręgu.

東dōng南nán四sì百bǎi五wǔ十shí里lǐ，曰yuē長cháng右yòu之zhī山shān，無wú草cǎo木mù，多duō水shuǐ。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú禺yú而ér四sì耳ěr，其qí名míng長cháng右yòu，其qí音yīn如rú吟yín，見jiàn則zé郡jùn縣xiàn大dà水shuǐ。

Czterysta pięćdziesiąt li na południowy wschód leży góra Changyou (長右). Nie ma na niej traw ani drzew, lecz obfituje w wody. Żyje tam zwierzę podobne do małpy, lecz o czterech uszach; zwie się changyou (長右), a jego głos jest jak jęk; gdy się pojawi, prefektury i okręgi zaznają wielkich powodzi.

又yòu東dōng三sān百bǎi四sì十shí里lǐ曰yuē堯yáo光guāng之zhī山shān，其qí陽yáng多duō玉yù，其qí陰yīn多duō金jīn。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú人rén而ér彘zhì鬣liè，穴xué居jū而ér冬dōng蟄zhé，其qí名míng曰yuē猾huá褢huái，其qí音yīn如rú斲zhuó木mù，見jiàn則zé縣xiàn有yǒu大dà繇yáo。

Trzysta czterdzieści li dalej na wschód leży góra Yaoguang (堯光). Jej południowy stok obfituje w jadeit, północny w metal. Żyje tam zwierzę podobne do człowieka, lecz o świńskiej szczecinie; mieszka w norach i zapada w sen zimowy; zwie się huahuai (猾褢), a jego głos jest jak struganie drewna; gdy się pojawi, okręg zaznaje wielkich robót pańszczyźnianych.

又yòu東dōng三sān百bǎi五wǔ十shí里lǐ，曰yuē羽yǔ山shān，其qí下xià多duō水shuǐ，其qí上shàng多duō雨yǔ，無wú草cǎo木mù，多duō蝮fù虫chóng。

Trzysta pięćdziesiąt li dalej na wschód leży góra Yu (羽山). U dołu obfituje w wody, u góry w deszcze; nie ma na niej traw ani drzew, a obfituje w żmije (蝮虫).

又yòu東dōng三sān百bǎi七qī十shí里lǐ，曰yuē瞿qú父fù之zhī山shān，無wú草cǎo木mù，多duō金jīn玉yù。

Trzysta siedemdziesiąt li dalej na wschód leży góra Qufu (瞿父). Nie ma na niej traw ani drzew, a obfituje w złoto i jadeit.

又yòu東dōng四sì百bǎi里lǐ，曰yuē句gōu餘yú之zhī山shān，無wú草cǎo木mù，多duō金jīn玉yù。

Czterysta li dalej na wschód leży góra Gouyu (句餘). Nie ma na niej traw ani drzew, a obfituje w złoto i jadeit.

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē浮fú玉yù之zhī山shān，北běi望wàng具jù區qū，東dōng望wàng諸zhū毗pí。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú虎hǔ而ér牛niú尾wěi，其qí音yīn如rú吠fèi犬quǎn，其qí名míng曰yuē彘zhì，是shì食shí人rén。苕tiáo水shuǐ出chū于yú其qí陰yīn，北běi流liú注zhù于yú具jù區qū。其qí中zhōng多duō鮆cǐ魚yú。

Pięćset li dalej na wschód leży góra Fuyu (浮玉). Na północy spogląda ku Juqu (具區), na wschodzie ku Zhubi (諸毗). Żyje tam zwierzę podobne do tygrysa, lecz o wolim ogonie; jego głos jest jak szczekanie psa; zwie się zhi (彘) i pożera ludzi. Rzeka Tiao (苕水) wypływa z jej północnego stoku i płynąc na północ wpada do Juqu. Obfituje w ryby ji (鮆).

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē成chéng山shān，四sì方fāng而ér三sān壇tán，其qí上shàng多duō金jīn玉yù，其qí下xià多duō青qīng䨼hù。𨴯shǐ水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú虖hū勺sháo，其qí中zhōng多duō黃huáng金jīn。

Pięćset li dalej na wschód leży góra Cheng (成山), o kwadratowym kształcie i trzech tarasach. Jej szczyt obfituje w złoto i jadeit, podnóże w zielony kruszec (青䨼). Rzeka Shi (𨴯水) z niej wypływa i płynąc na południe wpada do Hushao (虖勺); obfituje w złoto.

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē會kuài稽jī之zhī山shān，四sì方fāng，其qí上shàng多duō金jīn玉yù，其qí下xià多duō砆fū石shí。勺sháo水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú湨jú。

Pięćset li dalej na wschód leży góra Kuaiji (會稽), o kwadratowym kształcie. Jej szczyt obfituje w złoto i jadeit, podnóże w kamienie fu (砆). Rzeka Shao (勺水) z niej wypływa i płynąc na południe wpada do Ju (湨).

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē夷yí山shān，無wú草cǎo木mù，多duō沙shā石shí，湨jú水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú列liè塗tú。

Pięćset li dalej na wschód leży góra Yi (夷山). Nie ma na niej traw ani drzew, a obfituje w piasek i kamienie. Rzeka Ju (湨水) z niej wypływa i płynie na południe ku Lietu (列塗).

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē僕pú勾gōu之zhī山shān，其qí上shàng多duō金jīn玉yù，其qí下xià多duō草cǎo木mù，無wú鳥niǎo獸shòu，無wú水shuǐ。

Pięćset li dalej na wschód leży góra Pugou (僕勾). Jej szczyt obfituje w złoto i jadeit, podnóże w trawy i drzewa. Nie ma na niej ptaków ani zwierząt, ani wody.

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē咸xián陰yīn之zhī山shān，無wú草cǎo木mù，無wú水shuǐ。

Pięćset li dalej na wschód leży góra Xianyin (咸陰). Nie ma na niej traw ani drzew, ani wody.

又yòu東dōng四sì百bǎi里lǐ，曰yuē洵xún山shān，其qí陽yáng多duō金jīn，其qí陰yīn多duō玉yù。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú羊yáng而ér無wú口kǒu，不bù可kě殺shā也yě，其qí名míng曰yuē䍺huàn。洵xún水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú閼è之zhī澤zé，其qí中zhōng多duō芘pí蠃luǒ。

Czterysta li dalej na wschód leży góra Xun (洵山). Jej południowy stok obfituje w złoto, północny w jadeit. Żyje tam zwierzę podobne do owcy, lecz bez pyska; nie sposób go zabić; zwie się huan (䍺). Rzeka Xun (洵水) z niej wypływa i płynąc na południe wpada do moczaru E (閼); obfituje w ślimaki (芘蠃).

又yòu東dōng四sì百bǎi里lǐ，曰yuē虖hū勺sháo之zhī山shān，其qí上shàng多duō梓zǐ柟nán，其qí下xià多duō荊jīng杞qǐ。滂pāng水shuǐ出chū焉yān，而ér東dōng流liú注zhù于yú海hǎi。

Czterysta li dalej na wschód leży góra Hushao (虖勺). Jej szczyt obfituje w katalpy (梓) i nanmu (柟), podnóże w krzewy jing (荊) i gouqi (杞). Rzeka Pang (滂水) z niej wypływa i płynąc na wschód wpada do morza.

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē區qū吳wú之zhī山shān，無wú草cǎo木mù，多duō砂shā石shí。鹿lù水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú滂pāng水shuǐ。

Pięćset li dalej na wschód leży góra Quwu (區吳). Nie ma na niej traw ani drzew, a obfituje w piasek i kamienie. Rzeka Lu (鹿水) z niej wypływa i płynąc na południe wpada do Pang (滂水).

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē鹿lù吳wú之zhī山shān，上shàng無wú草cǎo木mù，多duō金jīn石shí。澤zé更gèng之zhī水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú滂pāng水shuǐ。水shuǐ有yǒu獸shòu焉yān，名míng曰yuē蠱gǔ雕diāo，其qí狀zhuàng如rú雕diāo而ér有yǒu角jiǎo，其qí音yīn如rú嬰yīng兒ér之zhī音yīn，是shì食shí人rén。

Pięćset li dalej na wschód leży góra Luwu (鹿吳). Jej szczyt nie ma traw ani drzew, a obfituje w złoto i kamienie. Rzeka Zegeng (澤更) z niej wypływa i płynąc na południe wpada do Pang. W jej wodach żyje zwierzę zwane gudiao (蠱雕), podobne do orła, lecz rogate; jego głos jest jak kwilenie niemowlęcia, i pożera ludzi.

東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē漆qī吳wú之zhī山shān，無wú草cǎo木mù，多duō博bó石shí，無wú玉yù。處chù于yú海hǎi，東dōng望wàng丘qiū山shān，其qí光guāng載zài出chū載zài入rù，是shì惟wéi日rì次cì。

Pięćset li dalej na wschód leży góra Qiwu (漆吳). Nie ma na niej traw ani drzew, obfituje w kamienie bo (博石), lecz bez jadeitu. Wznosi się nad brzegiem morza; a spoglądając na wschód, ku górze Qiu (丘山), widzi się światło to pojawiające się, to znikające: to legowisko słońca.

凡fán《南nán次cì二èr經jīng》之zhī首shǒu，自zì柜guì山shān至zhì于yú漆qī吳wú之zhī山shān，凡fán十shí七qī山shān，七qī千qiān二èr百bǎi里lǐ。其qí神shén狀zhuàng皆jiē龍lóng身shēn而ér鳥niǎo首shǒu。其qí祠cí：毛máo用yòng一yī璧bì瘞yì，糈xǔ用yòng稌tú。

W sumie, od góry Ju do góry Qiwu, Druga Księga Południowa liczy siedemnaście gór, na siedem tysięcy dwieście li. Ich bóstwa mają wszystkie ciało smoka i głowę ptaka. Ich kult: jako ofiarę z sierści zakopuje się krążek jadeitu (璧); jako święte ziarno używa się ryżu kleistego (稌).

Trzecia Księga Gór Południowych — 南次三经

《南nán次cì三sān經jīng》之zhī首shǒu，曰yuē天tiān虞yú之zhī山shān，其qí下xià多duō水shuǐ，不bù可kě以yǐ上shàng。

Pierwszą górę Trzeciej Księgi Południowej zwie się górą Tianyu (天虞). Jej podnóże obfituje w wody; nie sposób się na nią wspiąć.

東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē禱dǎo過guò之zhī山shān，其qí上shàng多duō金jīn玉yù，其qí下xià多duō犀xī、兕sì，多duō象xiàng。有yǒu鳥niǎo焉yān，其qí狀zhuàng如rú鵁jiāo，而ér白bái首shǒu、三sān足zú、人rén面miàn，其qí名míng曰yuē瞿qú如rú，其qí鳴míng自zì號hào也yě。泿yín水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú海hǎi。其qí中zhōng有yǒu虎hǔ蛟jiāo，其qí狀zhuàng魚yú身shēn而ér蛇shé尾wěi，其qí音yīn如rú鴛yuān鴦yāng，食shí者zhě不bù腫zhǒng，可kě以yǐ已yǐ痔zhì。

Pięćset li dalej na wschód leży góra Daoguo (禱過). Jej szczyt obfituje w złoto i jadeit, podnóże w nosorożce (犀), dzikie bawoły (兕) i słonie. Żyje tam ptak podobny do czapli (鵁), lecz o białej głowie, trzech nogach i ludzkiej twarzy; zwie się quru (瞿如), a jego krzyk wymawia jego własne imię. Rzeka Yin (泿水) z niej wypływa i płynąc na południe wpada do morza. Żyje w niej hujiao (虎蛟), o rybim ciele i wężowym ogonie; jego głos jest jak głos mandarynek; kto go zje, nie zazna obrzęków, a można nim leczyć hemoroidy.

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē丹dān穴xué之zhī山shān，其qí上shàng多duō金jīn玉yù。丹dān水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú渤bó海hǎi。有yǒu鳥niǎo焉yān，其qí狀zhuàng如rú雞jī，五wǔ采cǎi而ér文wén，名míng曰yuē鳳fèng皇huáng，首shǒu文wén曰yuē德dé，翼yì文wén曰yuē義yì，背bèi文wén曰yuē禮lǐ，膺yīng文wén曰yuē仁rén，腹fù文wén曰yuē信xìn。是shì鳥niǎo也yě，飲yǐn食shí自zì然rán，自zì歌gē自zì舞wǔ，見jiàn則zé天tiān下xià安ān寧níng。

Pięćset li dalej na wschód leży góra Danxue (丹穴). Jej szczyt obfituje w złoto i jadeit. Rzeka Dan (丹水) z niej wypływa i płynąc na południe wpada do Morza Bohai (渤海). Żyje tam ptak podobny do koguta, o pięciobarwnym, wzorzystym upierzeniu; zwie się fenghuang (鳳皇, feniks). Wzory jego głowy wyobrażają Cnotę (德), wzory skrzydeł Prawość (義), wzory grzbietu Obrzędy (禮), wzory piersi Humanitarność (仁), wzory brzucha Wierność (信). Ptak ten pije i je z umiarem, sam śpiewa i tańczy; gdy się pojawi, cesarstwo zaznaje pokoju i pogody.

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē發fā爽shuǎng之zhī山shān，無wú草cǎo木mù，多duō水shuǐ，多duō白bái猿yuán。汎fàn水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú渤bó海hǎi。

Pięćset li dalej na wschód leży góra Fashuang (發爽). Nie ma na niej traw ani drzew, obfituje w wody i białe małpy. Rzeka Fan (汎水) z niej wypływa i płynąc na południe wpada do Morza Bohai.

又yòu東dōng四sì百bǎi里lǐ，至zhì于yú旄máo山shān之zhī尾wěi，其qí南nán有yǒu谷gǔ，曰yuē育yù遺yí，多duō怪guài鳥niǎo，凱kǎi風fēng自zì是shì出chū。

Czterysta li dalej na wschód dochodzi się do ogona góry Mao (旄山). Na południu otwiera się dolina zwana Yuyi (育遺), zamieszkana przez dziwne ptaki; stamtąd wieje wiatr południowy (凱風).

又yòu東dōng四sì百bǎi里lǐ，至zhì于yú非fēi山shān之zhī首shǒu，其qí上shàng多duō金jīn玉yù，無wú水shuǐ，其qí下xià多duō蝮fù虫chóng。

Czterysta li dalej na wschód dochodzi się do głowy góry Fei (非山). Jej szczyt obfituje w złoto i jadeit, lecz bez wody; podnóże obfituje w żmije.

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē陽yáng夾jiā之zhī山shān，無wú草cǎo木mù，多duō水shuǐ。

Pięćset li dalej na wschód leży góra Yangjia (陽夾). Nie ma na niej traw ani drzew, a obfituje w wody.

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē灌guàn湘xiāng之zhī山shān，上shàng多duō木mù，無wú草cǎo；多duō怪guài鳥niǎo，無wú獸shòu。

Pięćset li dalej na wschód leży góra Guanxiang (灌湘). Jej szczyt obfituje w drzewa, lecz bez traw; obfituje w dziwne ptaki, lecz bez zwierząt.

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē鷄jī山shān，其qí上shàng多duō金jīn，其qí下xià多duō丹dān雘wò。黑hēi水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú海hǎi。其qí中zhōng有yǒu鱄zhuān魚yú，其qí狀zhuàng如rú鮒fù而ér彘zhì毛máo，其qí音yīn如rú豚tún，見jiàn則zé天tiān下xià大dà旱hàn。

Pięćset li dalej na wschód leży góra Ji (鷄山). Jej szczyt obfituje w złoto, podnóże w cynober (丹雘). Czarna Rzeka (黑水) z niej wypływa i płynąc na południe wpada do morza. Żyje w niej ryba zhuan (鱄魚), podobna do karasia (鮒), lecz o świńskiej szczecinie; jej głos jest jak głos świni; gdy się pojawi, cesarstwo zaznaje wielkiej suszy.

又yòu東dōng四sì百bǎi里lǐ，曰yuē令lìng丘qiū之zhī山shān，無wú草cǎo木mù，多duō火huǒ。其qí南nán有yǒu谷gǔ焉yān，曰yuē中zhōng谷gǔ，條tiáo風fēng自zì是shì出chū。有yǒu鳥niǎo焉yān，其qí狀zhuàng如rú梟xiāo，人rén面miàn四sì目mù而ér有yǒu耳ěr，其qí名míng曰yuē顒yóng，其qí鳴míng自zì號hào也yě，見jiàn則zé天tiān下xià大dà旱hàn。

Czterysta li dalej na wschód leży góra Lingqiu (令丘). Nie ma na niej traw ani drzew, a obfituje w ognie. Na południu otwiera się dolina zwana Zhonggu (中谷); stamtąd wieje wiatr tiao (條風). Żyje tam ptak podobny do sowy, lecz o ludzkiej twarzy, czterech oczach i uszach; zwie się yu (顒), a jego krzyk wymawia jego własne imię; gdy się pojawi, cesarstwo zaznaje wielkiej suszy.

又yòu東dōng三sān百bǎi七qī十shí里lǐ，曰yuē侖lún者zhě之zhī山shān，其qí上shàng多duō金jīn玉yù，其qí下xià多duō青qīng䨼hù。有yǒu木mù焉yān，其qí狀zhuàng如rú穀gǔ而ér赤chì理lǐ，其qí汗hàn如rú漆qī，其qí味wèi如rú飴yí，食shí者zhě不bù飢jī，可kě以yǐ釋shì勞láo，其qí名míng曰yuē白bái䓘gāo，可kě以yǐ血xuè玉yù。

Trzysta siedemdziesiąt li dalej na wschód leży góra Lunzhe (侖者). Jej szczyt obfituje w złoto i jadeit, podnóże w zielony kruszec (青䨼). Rośnie tam drzewo podobne do morwy papierowej, lecz o czerwonych słojach; jego żywica jest jak lakier, a smak jak miód; kto je zje, nie zazna głodu i pozbędzie się zmęczenia; zwie się baigao (白䓘), a można nim barwić jadeit na czerwono.

又yòu東dōng五wǔ百bǎi八bā十shí里lǐ，曰yuē禺yú槀gǎo之zhī山shān，多duō怪guài獸shòu，多duō大dà蛇shé。

Pięćset osiemdziesiąt li dalej na wschód leży góra Yugao (禺槀). Obfituje w dziwne zwierzęta i wielkie węże.

東dōng五wǔ百bǎi八bā十shí里lǐ，曰yuē南nán禺yú之zhī山shān，其qí上shàng多duō金jīn玉yù，其qí下xià多duō水shuǐ。有yǒu穴xué焉yān，水shuǐ春chūn輒zhé入rù，夏xià乃nǎi出chū，冬dōng則zé閉bì。佐zuǒ水shuǐ出chū焉yān，而ér東dōng南nán流liú注zhù于yú海hǎi，有yǒu鳳fèng皇huáng、鵷yuān鶵chú。

Pięćset osiemdziesiąt li dalej na wschód leży góra Nanyu (南禺). Jej szczyt obfituje w złoto i jadeit, podnóże w wody. Otwiera się w niej grota: wiosną wody do niej wpływają, latem z niej wypływają, zimą pozostaje zamknięta. Rzeka Zuo (佐水) z niej wypływa i płynąc na południowy wschód wpada do morza; żyją w niej feniksy (鳳皇) i ptaki yuanchu (鵷鶵).

凡fán《南nán次cì三sān經jīng》之zhī首shǒu，自zì天tiān虞yú之zhī山shān以yǐ至zhì南nán禺yú之zhī山shān，凡fán一yī十shí四sì山shān，六liù千qiān五wǔ百bǎi三sān十shí里lǐ。其qí神shén皆jiē龍lóng身shēn而ér人rén面miàn。其qí祠cí皆jiē一yī白bái狗gǒu祈qí，糈xǔ用yòng稌tú。

W sumie, od góry Tianyu do góry Nanyu, Trzecia Księga Południowa liczy czternaście gór, na sześć tysięcy pięćset trzydzieści li. Ich bóstwa mają wszystkie ciało smoka i ludzką twarz. W ich kulcie każdemu ofiarowuje się w błaganiu białego psa; jako święte ziarno używa się ryżu kleistego (稌).

Ogólne podsumowanie Księgi Południowej

右yòu南nán經jīng之zhī山shān志zhì，大dà小xiǎo凡fán四sì十shí山shān，萬wàn六liù千qiān三sān百bǎi八bā十shí里lǐ。

Oto rejestr gór Ksiąg Południowych: wielkie i małe, liczą w sumie czterdzieści gór, na szesnaście tysięcy trzysta osiemdziesiąt li.

Przypisy

Struktura rozdziału. 南山经 składa się z trzech kolejnych «ksiąg» (经): łańcucha góry Què (dziesięć gór), «Drugiej księgi» (siedemnaście gór) i «Trzeciej księgi» (czternaście gór). Każdy dział kończy się kolofonem podającym liczbę gór, łączną odległość w li, postać miejscowych bóstw i należny im obrzęd ofiarny. Końcowe podsumowanie zlicza czterdzieści gór na 16 380 li.

Li (里). Jednostka odległości; za czasów Hanów około 400 do 500 metrów. Liczby w tekście są schematyczne i należą raczej do geografii mitycznej niż do rzeczywistego pomiaru.

Stok południowy / stok północny (其阳 / 其阴). 阳 (yáng) oznacza stok słoneczny (po południowej stronie góry), 阴 (yīn) stok zacieniony (po północnej); oddajemy je tu jako «stok południowy» i «stok północny».

Powtarzające się formuły. «Kto je zje…» (食之) i «kto je nosi przy sobie…» (佩之) wprowadzają magiczne lub lecznicze właściwości opisanych istot. «Gdy się pojawi…» (见则) wskazuje stworzenia-wróżby, których pojawienie się zapowiada powódź, suszę, pańszczyznę lub niepokoje. «Jego krzyk wymawia jego własne imię» (其鸣自号) oznacza zwierzę, którego głos naśladuje wymowę jego imienia.

Feniks (鳳皇 fènghuáng). Ptak z góry Danxue, którego wzory upierzenia wyobrażają pięć cnót konfucjańskich (Cnota, Prawość, Obrzędy, Humanitarność, Wierność), to jeden z najsłynniejszych fragmentów tekstu: jego pojawienie się jest wróżbą powszechnego pokoju.

Lis o dziewięciu ogonach (九尾狐). Zwierzę z góry Qingqiu, o głosie niemowlęcia i pożerające ludzi, jest źródłem ważnej postaci chińskiego folkloru.

Niepewne identyfikacje. Wiele nazw roślin, minerałów i zwierząt (祝餘, 育沛, 青䨼, 留牛…) nie ma pewnego odpowiednika; zapisano je w pinyin wraz ze znakami, a polskie odpowiedniki («zielony kruszec», «żmije» itd.) idą za tradycyjnymi komentarzami (Guo Pu 郭璞, Hao Yixing 郝懿行).

Tekst chiński według Chinese Text Project (ctext.org). Przekład i przypisy: Chine-culture.com.