คัมภีร์แห่งขุนเขาและท้องทะเล — ภาคที่หนึ่ง: คัมภีร์ขุนเขาทิศใต้

คัมภีร์ขุนเขาทิศใต้ (南山经 Nánshānjīng) เปิดคัมภีร์แห่งขุนเขาและท้องทะเล บรรยายจากทิศตะวันตกไปทิศตะวันออกถึงทิวเขาสามแนวอันเต็มไปด้วยพืช แร่ธาตุ สัตว์ป่า และนกอันพิสดาร และปิดท้ายแต่ละแนวด้วยพิธีกรรมอันพึงมีต่อทวยเทพประจำเขานั้น ข้อความภาษาจีนแสดงพร้อมคำถอดเสียงพินอิน (เลื่อนเมาส์ไปเหนืออักษรที่มีคำอธิบายหรืออ่านอักษรเหล่านั้น) ตามด้วยคำแปลภาษาไทยและหมายเหตุ

คัมภีร์ขุนเขาทิศใต้ ภาคแรก — 南山经

南nán山shān經jīng之zhī首shǒu曰yuē䧿què山shān。其qí首shǒu曰yuē招zhāo搖yáo之zhī山shān，臨lín于yú西xī海hǎi之zhī上shàng，多duō桂guì，多duō金jīn玉yù。有yǒu草cǎo焉yān，其qí狀zhuàng如rú韭jiǔ而ér青qīng花huā，其qí名míng曰yuē祝zhù餘yú，食shí之zhī不bù飢jī。有yǒu木mù焉yān，其qí狀zhuàng如rú穀gǔ而ér黑hēi理lǐ，其qí花huā四sì照zhào，其qí名míng曰yuē迷mí穀gǔ，佩pèi之zhī不bù迷mí。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú禺yú而ér白bái耳ěr，伏fú行xíng人rén走zǒu，其qí名míng曰yuē狌shēng狌shēng，食shí之zhī善shàn走zǒu。麗lì𪊨jǐ之zhī水shuǐ出chū焉yān，而ér西xī流liú注zhù于yú海hǎi，其qí中zhōng多duō育yù沛pèi，佩pèi之zhī無wú瘕jiǎ疾jí。

ขุนเขาแรกแห่งคัมภีร์ทิศใต้มีนามว่าเขาเชวี่ย (䧿山) หัวของมันคือเขาเจาเหยา (招搖) ซึ่งทอดมองทะเลตะวันตก อุดมด้วยต้นอบเชย ทองคำ และหยก ที่นั่นมีหญ้าชนิดหนึ่งคล้ายกุยช่ายแต่ออกดอกสีน้ำเงิน มีนามว่าจู้หยฺหวี (祝餘) ผู้ใดกินเข้าไปย่อมไม่หิว ที่นั่นมีต้นไม้ชนิดหนึ่งคล้ายต้นปอสาแต่มีลายเส้นสีดำ ดอกของมันส่องสว่างไปทั้งสี่ทิศ มีนามว่าหมีกู่ (迷穀) ผู้ใดพกติดตัวย่อมไม่หลงทาง ที่นั่นมีสัตว์ชนิดหนึ่งคล้ายลิงแต่มีหูสีขาว เดินบ้างหมอบคลานบ้างวิ่งดั่งคน มีนามว่าซิงซิง (狌狌) ผู้ใดกินเข้าไปย่อมกลายเป็นนักวิ่งที่เก่งกาจ แม่น้ำลี่จี (麗𪊨) ไหลออกจากเขานี้ไปทางตะวันตกลงสู่ทะเล อุดมด้วยยฺวี่เพ่ย (育沛) ซึ่งพกติดตัวแล้วป้องกันเนื้องอกในท้องได้

又yòu東dōng三sān百bǎi里lǐ，曰yuē堂táng庭tíng之zhī山shān，多duō棪yǎn木mù，多duō白bái猿yuán，多duō水shuǐ玉yù，多duō黃huáng金jīn。

ไปทางตะวันออกอีกสามร้อยหลี่ถึงเขาถังถิง (堂庭) อุดมด้วยต้นเหยี่ยน (棪) ลิงขาว แก้วผลึก (水玉) และทองคำ

又yòu東dōng三sān百bǎi八bā十shí里lǐ，曰yuē猨yuán翼yì之zhī山shān，其qí中zhōng多duō怪guài獸shòu，水shuǐ多duō怪guài魚yú，多duō白bái玉yù，多duō腹fù虫chóng，多duō怪guài蛇shé，多duō怪guài木mù，不bù可kě以yǐ上shàng。

ไปทางตะวันออกอีกสามร้อยแปดสิบหลี่ถึงเขาเยฺวี๋ยนอี้ (猨翼) ในเขานี้มีสัตว์ประหลาดมากมาย น้ำของมันเต็มไปด้วยปลาประหลาด อุดมด้วยหยกขาว งูพิษ (腹虫) งูประหลาด และต้นไม้ประหลาด ไม่อาจปีนขึ้นได้

又yòu東dōng三sān百bǎi七qī十shí里lǐ，曰yuē杻niǔ陽yáng之zhī山shān，其qí陽yáng多duō赤chì金jīn，其qí陰yīn多duō白bái金jīn。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú馬mǎ而ér白bái首shǒu，其qí文wén如rú虎hǔ而ér赤chì尾wěi，其qí音yīn如rú謠yáo，其qí名míng曰yuē鹿lù蜀shǔ，佩pèi之zhī宜yí子zi孫sūn。怪guài水shuǐ出chū焉yān，而ér東dōng流liú注zhù于yú憲xiàn翼yì之zhī水shuǐ。其qí中zhōng多duō玄xuán龜guī，其qí狀zhuàng如rú龜guī而ér鳥niǎo首shǒu虺huī尾wěi，其qí名míng曰yuē旋xuán龜guī，其qí音yīn如rú判pàn木mù，佩pèi之zhī不bù聾lóng，可kě以yǐ為wèi底dǐ。

ไปทางตะวันออกอีกสามร้อยเจ็ดสิบหลี่ถึงเขานิ่วหยาง (杻陽) ลาดทิศใต้อุดมด้วยทองแดง (赤金, ทองแดง) ลาดทิศเหนืออุดมด้วยเงิน (白金, เงิน) ที่นั่นมีสัตว์ชนิดหนึ่งคล้ายม้าแต่มีหัวสีขาว ลายดั่งเสือและหางสีแดง เสียงของมันดั่งเสียงขับร้อง มีนามว่าลู่สู (鹿蜀) ผู้ใดพกติดตัวย่อมมีลูกหลานมากมาย แม่น้ำกฺวาย (怪水) ไหลออกจากเขานี้ไปทางตะวันออกลงสู่แม่น้ำเซี่ยนอี้ (憲翼) อุดมด้วยเต่าดำที่คล้ายเต่าแต่มีหัวนกและหางงู มีนามว่าเสฺวียนกุย (旋龜) เสียงของมันดั่งเสียงไม้แตก ผู้ใดพกติดตัวย่อมไม่หูหนวก และใช้รักษาตาปลาได้

東dōng三sān百bǎi里lǐ祗zhī山shān，多duō水shuǐ，無wú草cǎo木mù。有yǒu魚yú焉yān，其qí狀zhuàng如rú牛niú，陵líng居jū，蛇shé尾wěi有yǒu翼yì，其qí羽yǔ在zài魼qū下xià，其qí音yīn如rú留liú牛niú，其qí名míng曰yuē鯥lù，冬dōng死sǐ而ér夏xià生shēng，食shí之zhī無wú腫zhǒng疾jí。

ไปทางตะวันออกสามร้อยหลี่ถึงเขาจือ (祗山) อุดมด้วยน้ำ ไร้หญ้าไร้ไม้ ที่นั่นมีปลาชนิดหนึ่งคล้ายวัว อาศัยอยู่บนที่สูง มีหางงูและปีกซึ่งขนอยู่ใต้สีข้าง เสียงของมันดั่งเสียงหลิวหนิว (留牛) มีนามว่าลู่ (鯥) ฤดูหนาวตายฤดูร้อนฟื้น ผู้ใดกินเข้าไปย่อมไม่เป็นฝีบวม

又yòu東dōng四sì百bǎi里lǐ，曰yuē亶dǎn爰yuán之zhī山shān，多duō水shuǐ，無wú草cǎo木mù，不bù可kě以yǐ上shàng。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú狸lí而ér有yǒu髦máo，其qí名míng曰yuē類lèi，自zì為wèi牝pìn牡mǔ，食shí者zhě不bù妬dù。

ไปทางตะวันออกสี่ร้อยหลี่ถึงเขาตั่นเยฺวี๋ยน (亶爰) อุดมด้วยน้ำ ไร้หญ้าไร้ไม้ และไม่อาจปีนขึ้นได้ ที่นั่นมีสัตว์ชนิดหนึ่งคล้ายแมวป่าแต่มีแผงคอ มีนามว่าเหฺลย (類) เป็นทั้งตัวผู้และตัวเมียในกายเดียว ผู้ใดกินเข้าไปย่อมไม่รู้จักความหึงหวง

又yòu東dōng三sān百bǎi里lǐ，曰yuē基jī山shān，其qí陽yáng多duō玉yù，其qí陰yīn多duō怪guài木mù。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú羊yáng，九jiǔ尾wěi四sì耳ěr，其qí目mù在zài背bèi，其qí名míng曰yuē猼bó訑yí，佩pèi之zhī不bù畏wèi。有yǒu鳥niǎo焉yān，其qí狀zhuàng如rú雞jī而ér三sān首shǒu六liù目mù，六liù足zú三sān翼yì，其qí名míng曰yuē𪁺cháng𩿧fū，食shí之zhī無wú臥wò。

ไปทางตะวันออกสามร้อยหลี่ถึงเขาจี (基山) ลาดทิศใต้อุดมด้วยหยก ลาดทิศเหนืออุดมด้วยต้นไม้ประหลาด ที่นั่นมีสัตว์ชนิดหนึ่งคล้ายแกะแต่มีเก้าหางสี่หู ดวงตาอยู่บนหลัง มีนามว่าปั๋วชื่อ (猼訑) ผู้ใดพกติดตัวย่อมไม่รู้จักความกลัว ที่นั่นมีนกชนิดหนึ่งคล้ายไก่แต่มีสามหัว หกตา หกขา และสามปีก มีนามว่าชางฟู่ (𪁺𩿧) ผู้ใดกินเข้าไปแทบไม่ต้องการการนอน

又yòu東dōng三sān百bǎi里lǐ，曰yuē青qīng丘qiū之zhī山shān，其qí陽yáng多duō玉yù，其qí陰yīn多duō青qīng䨼hù。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú狐hú而ér九jiǔ尾wěi，其qí音yīn如rú嬰yīng兒ér，能néng食shí人rén，食shí者zhě不bù蠱gǔ。有yǒu鳥niǎo焉yān，其qí狀zhuàng如rú鳩jiū，其qí音yīn若ruò呵hē，名míng曰yuē灌guàn灌guàn，佩pèi之zhī不bù惑huò。英yīng水shuǐ出chū焉yān，南nán流liú注zhù于yú即jí翼yì之zhī澤zé。其qí中zhōng多duō赤chì鱬rú，其qí狀zhuàng如rú魚yú而ér人rén面miàn，其qí音yīn如rú鴛yuān鴦yāng，食shí之zhī不bù疥jiè。

ไปทางตะวันออกสามร้อยหลี่ถึงเขาชิงชิว (青丘) ลาดทิศใต้อุดมด้วยหยก ลาดทิศเหนืออุดมด้วยแร่เขียว (青䨼) ที่นั่นมีสัตว์ชนิดหนึ่งคล้ายสุนัขจิ้งจอกแต่มีเก้าหาง เสียงของมันดั่งเสียงทารก สามารถกินคนได้ ผู้ใดกินเข้าไปย่อมพ้นจากของอาถรรพ์ (蠱) ที่นั่นมีนกชนิดหนึ่งคล้ายนกเขา เสียงของมันดั่งเสียงตำหนิ มีนามว่ากฺวานกฺวาน (灌灌) ผู้ใดพกติดตัวย่อมไม่ถูกลวง แม่น้ำอิง (英水) ไหลออกจากเขานี้ไปทางใต้ลงสู่บึงจี๋อี้ (即翼) อุดมด้วยชื่อหรู (赤鱬) ปลาที่มีกายปลาและหน้าคน เสียงของมันดั่งเสียงเป็ดแมนดาริน ผู้ใดกินเข้าไปย่อมไม่เป็นโรคหิด

又yòu東dōng三sān百bǎi五wǔ十shí里lǐ，曰yuē箕jī尾wěi之zhī山shān，其qí尾wěi踆cūn于yú東dōng海hǎi，多duō沙shā石shí。汸fāng水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú淯yù，其qí中zhōng多duō白bái玉yù。

ไปทางตะวันออกสามร้อยห้าสิบหลี่ถึงเขาจีเหวย (箕尾) หางของมันจมลงในทะเลตะวันออก อุดมด้วยทรายและหิน แม่น้ำฟาง (汸水) ไหลออกจากเขานี้ไปทางใต้ลงสู่แม่น้ำยฺวี่ (淯) อุดมด้วยหยกขาว

凡fán䧿què山shān之zhī首shǒu，自zì招zhāo搖yáo之zhī山shān，以yǐ至zhì箕jī尾wěi之zhī山shān，凡fán十shí山shān，二èr千qiān九jiǔ百bǎi五wǔ十shí里lǐ。其qí神shén狀zhuàng皆jiē鳥niǎo身shēn而ér龍lóng首shǒu，其qí祠cí之zhī禮lǐ：毛máo用yòng一yī璋zhāng玉yù瘞yì，糈xǔ用yòng稌tú米mǐ，一yī壁bì，稻dào米mǐ、白bái菅jiān為wèi席xí。

โดยรวม นับแต่เขาเจาเหยาถึงเขาจีเหวย แนวสันหลักของเขาเชวี่ยนับได้สิบลูก ยาวสองพันเก้าร้อยห้าสิบหลี่ ทวยเทพของเขาเหล่านี้ล้วนมีกายนกและหัวมังกร พิธีบูชาของเขาคือ เป็นเครื่องเซ่นจากขน ฝังแผ่นหยก (璋) ใช้ข้าวเหนียว (稌) เป็นธัญพืชศักดิ์สิทธิ์ เพิ่มจานหยก (璧) เข้าไป และปูเสื่อที่ทอจากกกขาวและข้าว

คัมภีร์ขุนเขาทิศใต้ ภาคสอง — 南次二经

《南nán次cì二èr經jīng》之zhī首shǒu，曰yuē柜guì山shān，西xī臨lín流liú黃huáng，北běi望wàng諸zhū毗pí，東dōng望wàng長cháng右yòu。英yīng水shuǐ出chū焉yān，西xī南nán流liú注zhù于yú赤chì水shuǐ，其qí中zhōng多duō白bái玉yù，多duō丹dān粟sù。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú豚tún，有yǒu距jù，其qí音yīn如rú狗gǒu吠fèi，其qí名míng曰yuē狸lí力lì，見jiàn則zé其qí縣xiàn多duō土tǔ功gōng。有yǒu鳥niǎo焉yān，其qí狀zhuàng如rú鴟chī而ér人rén手shǒu，其qí音yīn如rú痺bì，其qí名míng曰yuē鴸zhū，其qí鳴míng自zì號hào也yě，見jiàn則zé其qí縣xiàn多duō放fàng士shì。

ขุนเขาแรกแห่งคัมภีร์ทิศใต้ภาคสองมีนามว่าเขาจฺวี้ (柜山) ทิศตะวันตกจดหลิวหฺวาง (流黃) ทิศเหนือมองไปยังจูผี (諸毗) ทิศตะวันออกมองไปยังฉางโยฺว (長右) แม่น้ำอิง (英水) ไหลออกจากเขานี้ไปทางตะวันตกเฉียงใต้ลงสู่แม่น้ำแดง (赤水) อุดมด้วยหยกขาวและเม็ดชาด (丹砂) ที่นั่นมีสัตว์ชนิดหนึ่งคล้ายหมูแต่มีเดือย เสียงของมันดั่งเสียงสุนัขเห่า มีนามว่าหลีลี่ (狸力) ที่ใดมันปรากฏ ที่นั่นย่อมมีงานขุดดินใหญ่ ที่นั่นมีนกชนิดหนึ่งคล้ายเหยี่ยวแต่มีมือคน เสียงของมันดั่งเสียงนกกระทาร้อง มีนามว่าจู (鴸) เสียงร้องของมันเอ่ยชื่อตนเอง ที่ใดมันปรากฏ ที่นั่นย่อมมีการเนรเทศบัณฑิตบ่อยครั้ง

東dōng南nán四sì百bǎi五wǔ十shí里lǐ，曰yuē長cháng右yòu之zhī山shān，無wú草cǎo木mù，多duō水shuǐ。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú禺yú而ér四sì耳ěr，其qí名míng長cháng右yòu，其qí音yīn如rú吟yín，見jiàn則zé郡jùn縣xiàn大dà水shuǐ。

ไปทางตะวันออกเฉียงใต้สี่ร้อยห้าสิบหลี่ถึงเขาฉางโยฺว (長右) ไร้หญ้าไร้ไม้แต่อุดมด้วยน้ำ ที่นั่นมีสัตว์ชนิดหนึ่งคล้ายลิงแต่มีสี่หู มีนามว่าฉางโยฺว (長右) เสียงของมันดั่งเสียงคร่ำครวญ เมื่อมันปรากฏ จังหวัดและอำเภอย่อมประสบอุทกภัยใหญ่

又yòu東dōng三sān百bǎi四sì十shí里lǐ曰yuē堯yáo光guāng之zhī山shān，其qí陽yáng多duō玉yù，其qí陰yīn多duō金jīn。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú人rén而ér彘zhì鬣liè，穴xué居jū而ér冬dōng蟄zhé，其qí名míng曰yuē猾huá褢huái，其qí音yīn如rú斲zhuó木mù，見jiàn則zé縣xiàn有yǒu大dà繇yáo。

ไปทางตะวันออกสามร้อยสี่สิบหลี่ถึงเขาเหยาก่วง (堯光) ลาดทิศใต้อุดมด้วยหยก ลาดทิศเหนืออุดมด้วยโลหะ ที่นั่นมีสัตว์ชนิดหนึ่งคล้ายคนแต่มีขนแข็งดั่งหมู อาศัยในโพรงและจำศีลในฤดูหนาว มีนามว่าหฺวาหฺวาย (猾褢) เสียงของมันดั่งเสียงเหลาไม้ เมื่อมันปรากฏ ที่นั่นย่อมมีการเกณฑ์แรงงานใหญ่

又yòu東dōng三sān百bǎi五wǔ十shí里lǐ，曰yuē羽yǔ山shān，其qí下xià多duō水shuǐ，其qí上shàng多duō雨yǔ，無wú草cǎo木mù，多duō蝮fù虫chóng。

ไปทางตะวันออกสามร้อยห้าสิบหลี่ถึงเขาหยฺวี่ (羽山) เบื้องล่างอุดมด้วยน้ำ เบื้องบนอุดมด้วยฝน ไร้หญ้าไร้ไม้ และอุดมด้วยงูพิษ (蝮虫)

又yòu東dōng三sān百bǎi七qī十shí里lǐ，曰yuē瞿qú父fù之zhī山shān，無wú草cǎo木mù，多duō金jīn玉yù。

ไปทางตะวันออกสามร้อยเจ็ดสิบหลี่ถึงเขาฉฺวีฟู่ (瞿父) ไร้หญ้าไร้ไม้ อุดมด้วยทองคำและหยก

又yòu東dōng四sì百bǎi里lǐ，曰yuē句gōu餘yú之zhī山shān，無wú草cǎo木mù，多duō金jīn玉yù。

ไปทางตะวันออกสี่ร้อยหลี่ถึงเขาโกฺวยฺหวี (句餘) ไร้หญ้าไร้ไม้ อุดมด้วยทองคำและหยก

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē浮fú玉yù之zhī山shān，北běi望wàng具jù區qū，東dōng望wàng諸zhū毗pí。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú虎hǔ而ér牛niú尾wěi，其qí音yīn如rú吠fèi犬quǎn，其qí名míng曰yuē彘zhì，是shì食shí人rén。苕tiáo水shuǐ出chū于yú其qí陰yīn，北běi流liú注zhù于yú具jù區qū。其qí中zhōng多duō鮆cǐ魚yú。

ไปทางตะวันออกห้าร้อยหลี่ถึงเขาฝูยฺหวี้ (浮玉) ทิศเหนือมองไปยังจฺวี้ชฺวี (具區) ทิศตะวันออกมองไปยังจูผี (諸毗) ที่นั่นมีสัตว์ชนิดหนึ่งคล้ายเสือแต่มีหางวัว เสียงของมันดั่งเสียงสุนัขเห่า มีนามว่าจื้อ (彘) และมันกินคน แม่น้ำเถียว (苕水) ไหลออกจากลาดทิศเหนือของมันไปทางเหนือลงสู่จฺวี้ชฺวี อุดมด้วยปลาจี่ (鮆)

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē成chéng山shān，四sì方fāng而ér三sān壇tán，其qí上shàng多duō金jīn玉yù，其qí下xià多duō青qīng䨼hù。𨴯shǐ水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú虖hū勺sháo，其qí中zhōng多duō黃huáng金jīn。

ไปทางตะวันออกห้าร้อยหลี่ถึงเขาเฉิง (成山) รูปสี่เหลี่ยมและเป็นสามชั้น ยอดของมันอุดมด้วยทองคำและหยก เชิงเขาอุดมด้วยแร่เขียว (青䨼) แม่น้ำชื่อ (𨴯水) ไหลออกจากเขานี้ไปทางใต้ลงสู่หูเสฺ้า (虖勺) อุดมด้วยทองคำ

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē會kuài稽jī之zhī山shān，四sì方fāng，其qí上shàng多duō金jīn玉yù，其qí下xià多duō砆fū石shí。勺sháo水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú湨jú。

ไปทางตะวันออกห้าร้อยหลี่ถึงเขาไคว่จี (會稽) รูปสี่เหลี่ยม ยอดของมันอุดมด้วยทองคำและหยก เชิงเขาอุดมด้วยหินฟู (砆) แม่น้ำเสฺ้า (勺水) ไหลออกจากเขานี้ไปทางใต้ลงสู่จฺวี๋ (湨)

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē夷yí山shān，無wú草cǎo木mù，多duō沙shā石shí，湨jú水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú列liè塗tú。

ไปทางตะวันออกห้าร้อยหลี่ถึงเขาอี๋ (夷山) ไร้หญ้าไร้ไม้ อุดมด้วยทรายและหิน แม่น้ำจฺวี๋ (湨水) ไหลออกจากเขานี้ไปทางใต้สู่เลี่ยถู (列塗)

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē僕pú勾gōu之zhī山shān，其qí上shàng多duō金jīn玉yù，其qí下xià多duō草cǎo木mù，無wú鳥niǎo獸shòu，無wú水shuǐ。

ไปทางตะวันออกห้าร้อยหลี่ถึงเขาผูโกฺว (僕勾) ยอดของมันอุดมด้วยทองคำและหยก เชิงเขาอุดมด้วยหญ้าและไม้ ไร้นกไร้สัตว์ และไร้น้ำ

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē咸xián陰yīn之zhī山shān，無wú草cǎo木mù，無wú水shuǐ。

ไปทางตะวันออกห้าร้อยหลี่ถึงเขาเสียนอิน (咸陰) ไร้หญ้าไร้ไม้ และไร้น้ำ

又yòu東dōng四sì百bǎi里lǐ，曰yuē洵xún山shān，其qí陽yáng多duō金jīn，其qí陰yīn多duō玉yù。有yǒu獸shòu焉yān，其qí狀zhuàng如rú羊yáng而ér無wú口kǒu，不bù可kě殺shā也yě，其qí名míng曰yuē䍺huàn。洵xún水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú閼è之zhī澤zé，其qí中zhōng多duō芘pí蠃luǒ。

ไปทางตะวันออกสี่ร้อยหลี่ถึงเขาสฺวิน (洵山) ลาดทิศใต้อุดมด้วยทองคำ ลาดทิศเหนืออุดมด้วยหยก ที่นั่นมีสัตว์ชนิดหนึ่งคล้ายแกะแต่ไร้ปาก ฆ่าไม่ได้ มีนามว่าหฺวาน (䍺) แม่น้ำสฺวิน (洵水) ไหลออกจากเขานี้ไปทางใต้ลงสู่บึงเอ้อ (閼) อุดมด้วยหอย (芘蠃)

又yòu東dōng四sì百bǎi里lǐ，曰yuē虖hū勺sháo之zhī山shān，其qí上shàng多duō梓zǐ柟nán，其qí下xià多duō荊jīng杞qǐ。滂pāng水shuǐ出chū焉yān，而ér東dōng流liú注zhù于yú海hǎi。

ไปทางตะวันออกสี่ร้อยหลี่ถึงเขาหูเสฺ้า (虖勺) ยอดของมันอุดมด้วยต้นแคทาลปา (梓) และหนานมู่ (柟) เชิงเขาอุดมด้วยพุ่มจิง (荊) และโกฺ่วฉี (杞) แม่น้ำพาง (滂水) ไหลออกจากเขานี้ไปทางตะวันออกลงสู่ทะเล

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē區qū吳wú之zhī山shān，無wú草cǎo木mù，多duō砂shā石shí。鹿lù水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú滂pāng水shuǐ。

ไปทางตะวันออกห้าร้อยหลี่ถึงเขาชฺวีอู๋ (區吳) ไร้หญ้าไร้ไม้ อุดมด้วยทรายและหิน แม่น้ำลู่ (鹿水) ไหลออกจากเขานี้ไปทางใต้ลงสู่พาง (滂水)

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē鹿lù吳wú之zhī山shān，上shàng無wú草cǎo木mù，多duō金jīn石shí。澤zé更gèng之zhī水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú滂pāng水shuǐ。水shuǐ有yǒu獸shòu焉yān，名míng曰yuē蠱gǔ雕diāo，其qí狀zhuàng如rú雕diāo而ér有yǒu角jiǎo，其qí音yīn如rú嬰yīng兒ér之zhī音yīn，是shì食shí人rén。

ไปทางตะวันออกห้าร้อยหลี่ถึงเขาลู่อู๋ (鹿吳) ยอดของมันไร้หญ้าไร้ไม้ อุดมด้วยทองคำและหิน แม่น้ำเจ๋อเกิง (澤更) ไหลออกจากเขานี้ไปทางใต้ลงสู่พาง ในน้ำของมันมีสัตว์ชื่อกู่เตียว (蠱雕) คล้ายนกอินทรีแต่มีเขา เสียงของมันดั่งเสียงทารกร้อง และมันกินคน

東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē漆qī吳wú之zhī山shān，無wú草cǎo木mù，多duō博bó石shí，無wú玉yù。處chù于yú海hǎi，東dōng望wàng丘qiū山shān，其qí光guāng載zài出chū載zài入rù，是shì惟wéi日rì次cì。

ไปทางตะวันออกห้าร้อยหลี่ถึงเขาชีอู๋ (漆吳) ไร้หญ้าไร้ไม้ อุดมด้วยหินปั๋ว (博石) แต่ไร้หยก ตั้งตระหง่านอยู่ริมทะเล เมื่อมองไปทางตะวันออกยังเขาชิว (丘山) จะเห็นแสงที่ปรากฏบ้างหายบ้าง นั่นคือที่พำนักของดวงอาทิตย์

凡fán《南nán次cì二èr經jīng》之zhī首shǒu，自zì柜guì山shān至zhì于yú漆qī吳wú之zhī山shān，凡fán十shí七qī山shān，七qī千qiān二èr百bǎi里lǐ。其qí神shén狀zhuàng皆jiē龍lóng身shēn而ér鳥niǎo首shǒu。其qí祠cí：毛máo用yòng一yī璧bì瘞yì，糈xǔ用yòng稌tú。

โดยรวม นับแต่เขาจฺวี้ถึงเขาชีอู๋ คัมภีร์ทิศใต้ภาคสองนับได้สิบเจ็ดลูก ยาวเจ็ดพันสองร้อยหลี่ ทวยเทพของเขาเหล่านี้ล้วนมีกายมังกรและหัวนก พิธีบูชาคือ เป็นเครื่องเซ่นจากขน ฝังจานหยก (璧) ใช้ข้าวเหนียว (稌) เป็นธัญพืชศักดิ์สิทธิ์

คัมภีร์ขุนเขาทิศใต้ ภาคสาม — 南次三经

《南nán次cì三sān經jīng》之zhī首shǒu，曰yuē天tiān虞yú之zhī山shān，其qí下xià多duō水shuǐ，不bù可kě以yǐ上shàng。

ขุนเขาแรกแห่งคัมภีร์ทิศใต้ภาคสามมีนามว่าเขาเทียนยฺหวี (天虞) เชิงเขาอุดมด้วยน้ำ ไม่อาจปีนขึ้นได้

東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē禱dǎo過guò之zhī山shān，其qí上shàng多duō金jīn玉yù，其qí下xià多duō犀xī、兕sì，多duō象xiàng。有yǒu鳥niǎo焉yān，其qí狀zhuàng如rú鵁jiāo，而ér白bái首shǒu、三sān足zú、人rén面miàn，其qí名míng曰yuē瞿qú如rú，其qí鳴míng自zì號hào也yě。泿yín水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú海hǎi。其qí中zhōng有yǒu虎hǔ蛟jiāo，其qí狀zhuàng魚yú身shēn而ér蛇shé尾wěi，其qí音yīn如rú鴛yuān鴦yāng，食shí者zhě不bù腫zhǒng，可kě以yǐ已yǐ痔zhì。

ไปทางตะวันออกห้าร้อยหลี่ถึงเขาเต่ากัว (禱過) ยอดของมันอุดมด้วยทองคำและหยก เชิงเขาอุดมด้วยแรด (犀) กระทิงป่า (兕) และช้าง ที่นั่นมีนกชนิดหนึ่งคล้ายนกยาง (鵁) แต่มีหัวสีขาว สามขา และหน้าคน มีนามว่าฉฺวีหรู (瞿如) เสียงร้องของมันเอ่ยชื่อตนเอง แม่น้ำอิน (泿水) ไหลออกจากเขานี้ไปทางใต้ลงสู่ทะเล ในนั้นมีหู่เจียว (虎蛟) กายปลาหางงู เสียงของมันดั่งเสียงเป็ดแมนดาริน ผู้ใดกินเข้าไปย่อมไม่เป็นฝีบวม และรักษาริดสีดวงได้

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē丹dān穴xué之zhī山shān，其qí上shàng多duō金jīn玉yù。丹dān水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú渤bó海hǎi。有yǒu鳥niǎo焉yān，其qí狀zhuàng如rú雞jī，五wǔ采cǎi而ér文wén，名míng曰yuē鳳fèng皇huáng，首shǒu文wén曰yuē德dé，翼yì文wén曰yuē義yì，背bèi文wén曰yuē禮lǐ，膺yīng文wén曰yuē仁rén，腹fù文wén曰yuē信xìn。是shì鳥niǎo也yě，飲yǐn食shí自zì然rán，自zì歌gē自zì舞wǔ，見jiàn則zé天tiān下xià安ān寧níng。

ไปทางตะวันออกห้าร้อยหลี่ถึงเขาตันเสฺวี่ย (丹穴) ยอดของมันอุดมด้วยทองคำและหยก แม่น้ำตัน (丹水) ไหลออกจากเขานี้ไปทางใต้ลงสู่ทะเลปั๋วไห่ (渤海) ที่นั่นมีนกชนิดหนึ่งคล้ายไก่ มีขนห้าสีประดับลวดลาย มีนามว่าเฟิ่งหฺวาง (鳳皇, หงส์ฟีนิกซ์) ลวดลายบนหัวของมันแทนคุณธรรม (德) ลายปีกแทนความชอบธรรม (義) ลายหลังแทนจารีต (禮) ลายอกแทนมนุษยธรรม (仁) ลายท้องแทนความสัตย์ (信) นกตัวนี้ดื่มกินอย่างมีประมาณ ขับร้องและร่ายรำเองโดยธรรมชาติ เมื่อมันปรากฏ แผ่นดินย่อมสงบสุขร่มเย็น

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē發fā爽shuǎng之zhī山shān，無wú草cǎo木mù，多duō水shuǐ，多duō白bái猿yuán。汎fàn水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú渤bó海hǎi。

ไปทางตะวันออกห้าร้อยหลี่ถึงเขาฟาฉ่วง (發爽) ไร้หญ้าไร้ไม้ อุดมด้วยน้ำและลิงขาว แม่น้ำฟั่น (汎水) ไหลออกจากเขานี้ไปทางใต้ลงสู่ทะเลปั๋วไห่

又yòu東dōng四sì百bǎi里lǐ，至zhì于yú旄máo山shān之zhī尾wěi，其qí南nán有yǒu谷gǔ，曰yuē育yù遺yí，多duō怪guài鳥niǎo，凱kǎi風fēng自zì是shì出chū。

ไปทางตะวันออกสี่ร้อยหลี่ถึงหางเขาเหมา (旄山) ทางใต้มีหุบเขาชื่อยฺวี่อี๋ (育遺) เปิดออก เต็มไปด้วยนกประหลาด ลมทิศใต้ (凱風) ก็พัดออกมาจากที่นี่

又yòu東dōng四sì百bǎi里lǐ，至zhì于yú非fēi山shān之zhī首shǒu，其qí上shàng多duō金jīn玉yù，無wú水shuǐ，其qí下xià多duō蝮fù虫chóng。

ไปทางตะวันออกสี่ร้อยหลี่ถึงหัวเขาเฟย (非山) ยอดของมันอุดมด้วยทองคำและหยกแต่ไร้น้ำ เชิงเขาอุดมด้วยงูพิษ

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē陽yáng夾jiā之zhī山shān，無wú草cǎo木mù，多duō水shuǐ。

ไปทางตะวันออกห้าร้อยหลี่ถึงเขาหยางเจี๋ย (陽夾) ไร้หญ้าไร้ไม้ อุดมด้วยน้ำ

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē灌guàn湘xiāng之zhī山shān，上shàng多duō木mù，無wú草cǎo；多duō怪guài鳥niǎo，無wú獸shòu。

ไปทางตะวันออกห้าร้อยหลี่ถึงเขากฺวานเซียง (灌湘) ยอดของมันอุดมด้วยต้นไม้แต่ไร้หญ้า อุดมด้วยนกประหลาดแต่ไร้สัตว์

又yòu東dōng五wǔ百bǎi里lǐ，曰yuē鷄jī山shān，其qí上shàng多duō金jīn，其qí下xià多duō丹dān雘wò。黑hēi水shuǐ出chū焉yān，而ér南nán流liú注zhù于yú海hǎi。其qí中zhōng有yǒu鱄zhuān魚yú，其qí狀zhuàng如rú鮒fù而ér彘zhì毛máo，其qí音yīn如rú豚tún，見jiàn則zé天tiān下xià大dà旱hàn。

ไปทางตะวันออกห้าร้อยหลี่ถึงเขาจี (鷄山) ยอดของมันอุดมด้วยทองคำ เชิงเขาอุดมด้วยชาด (丹雘) แม่น้ำดำ (黑水) ไหลออกจากเขานี้ไปทางใต้ลงสู่ทะเล ในนั้นมีปลาจฺวาน (鱄魚) คล้ายปลาตะเพียน (鮒) แต่มีขนดั่งขนหมู เสียงของมันดั่งเสียงหมู เมื่อมันปรากฏ แผ่นดินย่อมประสบความแห้งแล้งใหญ่

又yòu東dōng四sì百bǎi里lǐ，曰yuē令lìng丘qiū之zhī山shān，無wú草cǎo木mù，多duō火huǒ。其qí南nán有yǒu谷gǔ焉yān，曰yuē中zhōng谷gǔ，條tiáo風fēng自zì是shì出chū。有yǒu鳥niǎo焉yān，其qí狀zhuàng如rú梟xiāo，人rén面miàn四sì目mù而ér有yǒu耳ěr，其qí名míng曰yuē顒yóng，其qí鳴míng自zì號hào也yě，見jiàn則zé天tiān下xià大dà旱hàn。

ไปทางตะวันออกสี่ร้อยหลี่ถึงเขาลิ่งชิว (令丘) ไร้หญ้าไร้ไม้ อุดมด้วยไฟ ทางใต้มีหุบเขาชื่อจงกู่ (中谷) เปิดออก ลมเถียว (條風) พัดออกมาจากที่นี่ ที่นั่นมีนกชนิดหนึ่งคล้ายนกฮูกแต่มีหน้าคน สี่ตาและหู มีนามว่าหยฺหวี (顒) เสียงร้องของมันเอ่ยชื่อตนเอง เมื่อมันปรากฏ แผ่นดินย่อมประสบความแห้งแล้งใหญ่

又yòu東dōng三sān百bǎi七qī十shí里lǐ，曰yuē侖lún者zhě之zhī山shān，其qí上shàng多duō金jīn玉yù，其qí下xià多duō青qīng䨼hù。有yǒu木mù焉yān，其qí狀zhuàng如rú穀gǔ而ér赤chì理lǐ，其qí汗hàn如rú漆qī，其qí味wèi如rú飴yí，食shí者zhě不bù飢jī，可kě以yǐ釋shì勞láo，其qí名míng曰yuē白bái䓘gāo，可kě以yǐ血xuè玉yù。

ไปทางตะวันออกสามร้อยเจ็ดสิบหลี่ถึงเขาหลุนเจ่อ (侖者) ยอดของมันอุดมด้วยทองคำและหยก เชิงเขาอุดมด้วยแร่เขียว (青䨼) ที่นั่นมีต้นไม้ชนิดหนึ่งคล้ายต้นปอสาแต่มีลายเส้นสีแดง ยางของมันดั่งยางรัก รสดั่งน้ำผึ้ง ผู้ใดกินเข้าไปย่อมไม่หิวและคลายความเหนื่อยล้า มีนามว่าไป๋เกา (白䓘) ใช้ย้อมหยกให้เป็นสีแดงได้

又yòu東dōng五wǔ百bǎi八bā十shí里lǐ，曰yuē禺yú槀gǎo之zhī山shān，多duō怪guài獸shòu，多duō大dà蛇shé。

ไปทางตะวันออกห้าร้อยแปดสิบหลี่ถึงเขายฺหวี่เก่า (禺槀) อุดมด้วยสัตว์ประหลาดและงูใหญ่

東dōng五wǔ百bǎi八bā十shí里lǐ，曰yuē南nán禺yú之zhī山shān，其qí上shàng多duō金jīn玉yù，其qí下xià多duō水shuǐ。有yǒu穴xué焉yān，水shuǐ春chūn輒zhé入rù，夏xià乃nǎi出chū，冬dōng則zé閉bì。佐zuǒ水shuǐ出chū焉yān，而ér東dōng南nán流liú注zhù于yú海hǎi，有yǒu鳳fèng皇huáng、鵷yuān鶵chú。

ไปทางตะวันออกห้าร้อยแปดสิบหลี่ถึงเขาหนานยฺหวี (南禺) ยอดของมันอุดมด้วยทองคำและหยก เชิงเขาอุดมด้วยน้ำ มีถ้ำหนึ่งเปิดออกในเขานี้ ฤดูใบไม้ผลิน้ำไหลเข้าไป ฤดูร้อนไหลออกมา ฤดูหนาวปิดสนิท แม่น้ำจั่ว (佐水) ไหลออกจากเขานี้ไปทางตะวันออกเฉียงใต้ลงสู่ทะเล มีหงส์ฟีนิกซ์ (鳳皇) และนกยฺเหวียนฉู (鵷鶵) อาศัยอยู่

凡fán《南nán次cì三sān經jīng》之zhī首shǒu，自zì天tiān虞yú之zhī山shān以yǐ至zhì南nán禺yú之zhī山shān，凡fán一yī十shí四sì山shān，六liù千qiān五wǔ百bǎi三sān十shí里lǐ。其qí神shén皆jiē龍lóng身shēn而ér人rén面miàn。其qí祠cí皆jiē一yī白bái狗gǒu祈qí，糈xǔ用yòng稌tú。

โดยรวม นับแต่เขาเทียนยฺหวีถึงเขาหนานยฺหวี คัมภีร์ทิศใต้ภาคสามนับได้สิบสี่ลูก ยาวหกพันห้าร้อยสามสิบหลี่ ทวยเทพของเขาเหล่านี้ล้วนมีกายมังกรและหน้าคน ในพิธีบูชา เซ่นแต่ละองค์ด้วยสุนัขขาวหนึ่งตัวเพื่ออ้อนวอน ใช้ข้าวเหนียว (稌) เป็นธัญพืชศักดิ์สิทธิ์

บทสรุปทั่วไปแห่งคัมภีร์ทิศใต้

右yòu南nán經jīng之zhī山shān志zhì，大dà小xiǎo凡fán四sì十shí山shān，萬wàn六liù千qiān三sān百bǎi八bā十shí里lǐ。

นี่คือทะเบียนขุนเขาแห่งคัมภีร์ทิศใต้ ทั้งใหญ่และเล็ก รวมทั้งสิ้นสี่สิบลูก ยาวหนึ่งหมื่นหกพันสามร้อยแปดสิบหลี่

หมายเหตุ

โครงสร้างของบท 南山经 ประกอบด้วย «คัมภีร์» (经) สามฉบับต่อเนื่องกัน ได้แก่ แนวเขาเชวี่ย (สิบลูก) «คัมภีร์ที่สอง» (สิบเจ็ดลูก) และ «คัมภีร์ที่สาม» (สิบสี่ลูก) แต่ละตอนจบด้วยโคโลฟอนที่ระบุจำนวนขุนเขา ระยะทางรวมเป็นหลี่ รูปลักษณ์ของทวยเทพประจำถิ่น และพิธีเซ่นสรวงอันพึงมีต่อเทพเหล่านั้น บทสรุปสุดท้ายรวมได้สี่สิบลูก ยาว 16,380 หลี่

หลี่ (里) หน่วยระยะทาง ในสมัยฮั่นราว 400 ถึง 500 เมตร ตัวเลขในข้อความเป็นเชิงแผนผัง และเป็นภูมิศาสตร์เชิงเทพปกรณัมมากกว่าการรังวัดจริง

ลาดทิศใต้ / ลาดทิศเหนือ (其阳 / 其阴) 阳 (yáng) หมายถึงลาดที่ต้องแสงแดด (ทางใต้ของขุนเขา) 阴 (yīn) หมายถึงลาดที่ร่มเงา (ทางเหนือ) ในที่นี้แปลว่า «ลาดทิศใต้» และ «ลาดทิศเหนือ»

สำนวนที่ปรากฏซ้ำ «ผู้ใดกินเข้าไป…» (食之) และ «ผู้ใดพกติดตัว…» (佩之) นำเสนอสรรพคุณทางไสยศาสตร์หรือทางยาของสัตว์ที่บรรยายไว้ «เมื่อมันปรากฏ…» (见则) บ่งถึงสัตว์ลางบอกเหตุ ซึ่งการปรากฏของมันทำนายอุทกภัย ความแห้งแล้ง การเกณฑ์แรงงาน หรือความวุ่นวาย «เสียงร้องของมันเอ่ยชื่อตนเอง» (其鸣自号) หมายถึงสัตว์ที่เสียงของมันเลียนการออกเสียงชื่อของมันเอง

หงส์ฟีนิกซ์ (鳳皇 fènghuáng) นกแห่งเขาตันเสฺวี่ย ซึ่งลวดลายขนของมันแทนคุณธรรมขงจื๊อห้าประการ (คุณธรรม ความชอบธรรม จารีต มนุษยธรรม ความสัตย์) เป็นหนึ่งในตอนที่โด่งดังที่สุดของข้อความ การปรากฏของมันเป็นลางแห่งสันติภาพสากล

สุนัขจิ้งจอกเก้าหาง (九尾狐) สัตว์แห่งเขาชิงชิว ด้วยเสียงดั่งทารกและกินคน เป็นต้นกำเนิดของตัวละครสำคัญในคติชนจีน

การระบุชนิดที่ไม่แน่ชัด ชื่อพืช แร่ธาตุ และสัตว์จำนวนมาก (祝餘, 育沛, 青䨼, 留牛…) ไม่มีคำเทียบที่แน่นอน จึงถอดเสียงเป็นพินอินควบคู่กับอักษรจีน และคำแปลภาษาไทย («แร่เขียว», «งูพิษ» ฯลฯ) เป็นไปตามอรรถกถาดั้งเดิม (กัวพู่ 郭璞, เห่าอี้สิง 郝懿行)

ข้อความภาษาจีนอ้างอิงจาก Chinese Text Project (ctext.org) คำแปลและหมายเหตุ: Chine-culture.com