Çince dersleri - 1. ders: giriş

Çin devasa bir ülkedir: Türkiye'nin yaklaşık on iki katı (yaklaşık 9,6 milyon km²)! Nüfusu da çok çeşitlidir: 56 etnik grup vardır ve bunlar arasında çoğunluğu, "özbeöz" Çinliler olan Hanlar oluşturur. Her etnik grubun kendi dili vardır (Huiler hariç, ama bu başka bir hikâye) ve bu diller çoğu zaman şive farkından ayrı lehçelere kadar uzanan pek çok çeşitlilik gösterir.

Çincenin birkaç büyük lehçesi vardır; ancak her birinin içinde öyle büyük farklar bulunur ki aynı lehçe grubunda bile insanlar bir şehirden ötekine her zaman birbirini anlayamaz. Bu kadar büyük bir çeşitliliğin üstesinden gelmek için ortak bir dil gerekir: Mandarin Çincesi. Çincede buna Pǔtōnghuà denir (okunuşu yaklaşık olarak: "pu-tung-hua"); kelimesi kelimesine "genel iletişim dili", yani ortak dil.

chine-culture.com sitesindeki çevrimiçi Çince dersleri, Mandarin Çincesi dersleridir.

Konuşma dili ve yazı

Çincenin hem çekiciliğini hem de zorluğunu oluşturan bir özelliği vardır: yazı, telaffuzu göstermez (ya da çok az gösterir ve hiçbir zaman tam olarak göstermez). Bu yüzden Çinceyi okumayı ve yazmayı bilmeden de konuşmayı öğrenebilirsiniz. Bu kurs size Çinceyi hem konuşmayı hem de yazmayı öğretir; ancak yazı, dil öğrenimini yavaşlatmasın diye kelimelerdeki bazı karakterleri öğrenmeniz zorunlu olmayacaktır.

Fonetik transkripsiyon: pinyin

Çince yazı telaffuzu göstermediği için bir fonetik transkripsiyona ihtiyaç vardır. 1950'lerden bu yana Çincenin resmî fonetik transkripsiyonu pinyindir; bu kelime Çincede "sesleri hecelemek" anlamına gelir. 1950'lerden önce her ülkenin kendi transkripsiyonu vardı. Bu yüzden Çin üzerine yazılmış eski kitaplarda Çince kelimeler pinyine uymayan biçimlerde yazılmıştır. Örneğin Konfüçyüs'ün doğduğu bölgenin adı eski Fransızca transkripsiyonda "lou" diye yazılırdı, çünkü Fransızcada "ou" harfleri Türkçedeki "u" sesini verir. Pinyinde ise bu kelime "lu" diye yazılır; buradaki "u", Türkçedeki "u" gibi okunur (ama bazen Türkçedeki "ü" gibi de okunur; bunu sonraki derslerde göreceğiz). Pinyin ile Türkçe arasındaki bütün telaffuz farklarını bir anda öğrenmek çok yorucu, hatta imkânsız olur ve yeni başlayan birinin hevesini tamamen kırar. Üstelik pek bir işe de yaramaz. Bu yüzden bu Çince kursu farkları adım adım tanıtacak. Özet için her zaman Pinyin sayfasına bakabilirsiniz.

Pinyinde tonlar

Çincede her karaktere bir hece karşılık gelir. Çince kelimeler genellikle bir ya da iki heceden, bazen üç, nadiren de dört heceden oluşur. Her hecenin bir anlamı vardır. Örneğin 'merhaba' anlamına gelen "nǐhǎo" kelimesinde "nǐ" 'sen', "hǎo" ise 'iyi olmak' demektir. Çincede selam verirken karşınızdakine iyi olmasını dilersiniz; tıpkı bizim "iyi günler" dememiz gibi. 
Mandarin Çincesinde her hecenin bir tonu vardır. Yani hecenin sesi pes ile tiz arasında değişir. Bu, dilinde ton bulunmayan yeni başlayanlar için zor bir noktadır. Tonları algılamak (kulakla ayırt etmek) ve üretmek (telaffuz etmek) pratikle kazanılır ve genellikle birkaç ay sürer. Bu yüzden cesaretinizi kaybetmeyin.

Çincede birbirinden farklı dört tonlama vardır; bunlara Çincenin dört tonu denir. Bu dört ton, hecelerin üzerine konan ton işaretleriyle gösterilir. Bir hecenin tonu olmayabilir. Buna nötr ton denir.

'ma' hecesiyle dört ton ve nötr ton örneği:

- 1. ton: mā 妈 (anne) buna yüksek ton ya da 1. ton denir
Dinleyin:

- 2. ton: má 麻 (kenevir) buna yükselen ton ya da 2. ton denir
Dinleyin:

- 3. ton: mǎ 马 (at) buna alçak ton ya da 3. ton denir
Dinleyin:

- 4. ton: mà 骂 (sövmek) buna alçalan ton ya da 4. ton denir
Dinleyin:

- 5. ton: ma 吗 (soru eki: cümlenin sonuna gelir ve onu soru cümlesine dönüştürür) buna nötr ton ya da 5. ton denir. Aslında bu, tonun yokluğudur. Bu yüzden ona nadiren 5. ton denir; nötr ton demek daha doğrudur. 
Dinleyin:

Pinyinde tonlar ünlülerin üzerine yazılır. Tonun hangi ünlüye konacağı şu öncelik sırasına göre belirlenir: a, o, e, u, i (tek istisna: ui birleşiminde ton i'nin üzerine konur). Örnek: mǎi, huā, jiā, dōu, shuō, què, suì, xiě jiǔ,....

Birinci dersin kelimelerinin telaffuzu

Özet: 1. ünitenin kelimeleri

wǒ: ben 

nǐ: sen 

tā: o (erkek için) 

hǎo: iyi olmak, iyi 

nǐhǎo: merhaba 

hěn: çok 

ma: basit soru eki 

ne: soru eki (soruyu yineler. Örnek: Nǐ ne ? Ya sen?) 

xièxie: teşekkür ederim 

bù: olumsuzluk 

zàijiàn: hoşça kalın, görüşürüz 

Kayıttaki sesi taklit ederek bu kelimeleri tekrarlayın.

Ses bilgisi üzerine bir not

Çinceyi doğru telaffuz etmek için kayıtlardaki telaffuzu olabildiğince iyi taklit etmeye çalışmalısınız. Pinyini "okumaya" kesinlikle çalışmayın.

Tonlar konusunda başta fazla endişelenmeyin. Kayıtları, tonlamayı taklit etmeye çalışarak tekrarlamanız yeterlidir.

İçindekiler       Sonraki sayfa → 

Bu kurs size Learn-chinese.online iş birliğiyle sunulmaktadır.