คัมภีร์แห่งถิ่นทุรกันดารใหญ่ทางทิศตะวันออก (大荒東經 Dàhuāng dōngjīng) เป็นเล่มที่สิบสี่ของคัมภีร์ขุนเขาและท้องทะเล และเป็นเล่มแรกในบรรดา «คัมภีร์แห่งถิ่นทุรกันดารใหญ่» (大荒經) ทั้งสี่ เนื้อหาเปี่ยมเทพปกรณัมยิ่งกว่าเล่มก่อน ๆ พรรณนาถึงสุดขอบบูรพาทิศที่ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ขึ้น อันเป็นถิ่นพำนักของวงศ์วานแห่งจักรพรรดิจวิ้นและจักรพรรดิเหลือง ได้แก่ อาณาจักรของเซ่าฮ่าว ต้นหม่อนใหญ่ฝูซางที่ดวงอาทิตย์ทั้งสิบทยอยขึ้น เทพแห่งท้องทะเล การศึกของมังกรปีกอิ้งหลงกับชือโหยว และอสูรสายฟ้ากุย ข้อความภาษาจีนแสดงพร้อมคำอ่านพินอิน ตามด้วยคำแปลภาษาไทยและหมายเหตุ
大荒東經 — ถิ่นทุรกันดารใหญ่ทางทิศตะวันออก
東海之外大壑,少昊之國。少昊孺帝顓頊於此,棄其琴瑟。有甘山者,甘水出焉,生甘淵。
พ้นจากทะเลบูรพามีเหวใหญ่แห่งหนึ่ง นั่นคืออาณาจักรของเซ่าฮ่าว (少昊) ณ ที่นั้นเซ่าฮ่าวได้เลี้ยงดูจักรพรรดิจวนซวี (顓頊) เมื่อยังทรงพระเยาว์ และได้ทิ้งพิณกับเซ่อของพระองค์ไว้ มีภูเขากาน (甘山) อันเป็นต้นกำเนิดของลำธารกาน (甘水) ซึ่งก่อเกิดเป็นวังน้ำกาน (甘淵)
大荒東南隅有山,名皮母地丘。
ที่มุมตะวันออกเฉียงใต้ของถิ่นทุรกันดารใหญ่ ตั้งตระหง่านภูเขาชื่อผีหมู่ตี้ชิว (皮母地丘)
東海之外,大荒之中,有山名曰大言,日月所出。
พ้นจากทะเลบูรพา กลางถิ่นทุรกันดารใหญ่ ตั้งตระหง่านภูเขาชื่อต้าเหยียน (大言, «วาทะใหญ่») อันเป็นที่ซึ่งดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ออกมา
有波谷山者,有大人之國。有大人之市,名曰大人之堂。有一大人踆其上,張其兩耳。
มีภูเขาแห่งหุบคลื่น (波谷山) อันเป็นที่ตั้งของอาณาจักรยักษ์ (大人之國) มีตลาดยักษ์ ชื่อโถงยักษ์ (大人之堂) ยักษ์ตนใหญ่นั่งยอง ๆ อยู่ที่นั่น แผ่ใบหูทั้งสองข้างออก
有小人國,名靖人。
มีอาณาจักรคนแคระ (小人國) เรียกว่าจิ้งเหริน (靖人)
神,人面獸身,名曰犁𩵀之尸。
มีเทพหน้าคนกายสัตว์ ชื่อศพแห่งหลีอวี๋ (犁𩵀之尸)
有潏山,楊水出焉。
มีภูเขาเจวี๋ย (潏山) อันเป็นต้นกำเนิดของลำธารหยาง (楊水)
有蒍國,黍食,使四鳥:虎、豹、熊、羆。
มีอาณาจักรเหว่ย (蒍國) ผู้คนกินข้าวฟ่างเป็นอาหาร และใช้สัตว์สี่ชนิดรับใช้ คือ เสือ เสือดาว หมี และหมีสีน้ำตาล
大荒之中,有山名曰合虛,日月所出。
กลางถิ่นทุรกันดารใหญ่ ตั้งตระหง่านภูเขาชื่อเหอซวี (合虛) อันเป็นที่ซึ่งดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ออกมา
有中容之國。帝俊生中容,中容人食獸,木實,使四鳥:豹、虎、熊、羆。
มีอาณาจักรจงหรง (中容之國) จักรพรรดิจวิ้น (帝俊) ให้กำเนิดจงหรง ชาวจงหรงกินเนื้อสัตว์และผลไม้จากต้นไม้ และใช้สัตว์สี่ชนิดรับใช้ คือ เสือดาว เสือ หมี และหมีสีน้ำตาล
有東口之山。有君子之國,其人衣冠帶劍。
มีภูเขาตงโข่ว (東口之山) มีอาณาจักรของคนดีงาม (君子之國) ผู้คนสวมเสื้อผ้า หมวก เข็มขัด และดาบ
有司幽之國。帝俊生晏龍,晏龍生司幽,司幽生思士,不妻;思女,不夫。食黍,食獸,是使四鳥。
มีอาณาจักรซือโยว (司幽之國) จักรพรรดิจวิ้นให้กำเนิดเอี้ยนหลง (晏龍) เอี้ยนหลงให้กำเนิดซือโยว ซือโยวให้กำเนิดซือซื่อ (思士) ผู้ไม่มีภริยา และซือหนวี่ (思女) ผู้ไม่มีสามี ที่นั่นกินข้าวฟ่างและเนื้อ และใช้สัตว์สี่ชนิดรับใช้
有大阿之山者。
มีภูเขาต้าอา (大阿之山)
大荒中有山名曰明星,日月所出。
กลางถิ่นทุรกันดารใหญ่ ตั้งตระหง่านภูเขาชื่อหมิงซิง (明星, «ดาวสุกใส») อันเป็นที่ซึ่งดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ออกมา
有白民之國。帝俊生帝鴻,帝鴻生白民,白民銷姓,黍食,使四鳥:虎、豹、熊、羆。
มีอาณาจักรคนขาว (白民之國) จักรพรรดิจวิ้นให้กำเนิดจักรพรรดิหง (帝鴻) จักรพรรดิหงให้กำเนิดคนขาว แห่งตระกูลเซียว (銷) พวกเขากินข้าวฟ่าง และใช้สัตว์สี่ชนิดรับใช้ คือ เสือ เสือดาว หมี และหมีสีน้ำตาล
有青丘之國,有狐,九尾。
มีอาณาจักรชิงชิว (青丘之國) ที่นั่นมีสุนัขจิ้งจอกเก้าหาง
有柔僕民,是維嬴土之國。
มีชนเผ่าผู้รับใช้อ่อนโยน (柔僕民) อันเป็นอาณาจักรแห่งแผ่นดินอุดม (嬴土)
有黑齒之國。帝俊生黑齒,姜姓,黍食,使四鳥。
มีอาณาจักรฟันดำ (黑齒之國) จักรพรรดิจวิ้นให้กำเนิดเฮยฉื่อ (黑齒) แห่งตระกูลเจียง (姜) ที่นั่นกินข้าวฟ่าง และใช้สัตว์สี่ชนิดรับใช้
有夏州之國。有蓋余之國。
มีอาณาจักรเซี่ยโจว (夏州之國) มีอาณาจักรไก้อวี๋ (蓋余之國)
有神人,八首人面,虎身十尾,名曰天吳。
มีเทพหน้าคนแปดเศียร กายเสือ และสิบหาง ชื่อเทียนอู๋ (天吳)
大荒之中,有山名曰鞠陵于天、東極、離瞀、日月所出。名曰折丹,東方曰折,來風曰俊,處東極以出入風。
กลางถิ่นทุรกันดารใหญ่ ตั้งตระหง่านภูเขาชื่อจวีหลิงอวี๋เทียน (鞠陵于天) สุดบูรพาทิศ ลี่เม่า (離瞀) อันเป็นที่ซึ่งดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ออกมา ณ ที่นั้นมีเทพชื่อเจ๋อตาน (折丹) ทางตะวันออกเรียกว่าเจ๋อ (折) ลมที่พัดมาชื่อจวิ้น (俊) เขายืนอยู่สุดบูรพาทิศเพื่อบัญชาการออกและเข้าของสายลม
東海之渚中,有神,人面鳥身,珥兩黃蛇,踐兩黃蛇,名曰禺䝞。黃帝生禺𧴆,禺𧴆生禺京,禺京處北海,禺𧴆處東海,是惟海神。
กลางหมู่เกาะแห่งทะเลบูรพา มีเทพหน้าคนกายนก สวมงูเหลืองสองตัวเป็นต่างหู และเหยียบงูเหลืองสองตัวไว้ใต้เท้า ชื่ออวี๋เฮ่า (禺䝞) จักรพรรดิเหลือง (黃帝) ให้กำเนิดอวี๋เฮ่า อวี๋เฮ่าให้กำเนิดอวี๋จิง (禺京) อวี๋จิงพำนักในทะเลเหนือ อวี๋เฮ่าในทะเลบูรพา ทั้งสองเป็นเทพแห่งท้องทะเล
有招搖山,融水出焉。有國曰玄股,黍食,使四鳥。
มีภูเขาเจาเหยา (招搖山) อันเป็นต้นกำเนิดของลำธารหรง (融水) มีอาณาจักรชื่อเสวียนกู่ (玄股, ขาดำ) ที่นั่นกินข้าวฟ่าง และใช้สัตว์สี่ชนิดรับใช้
有困民國,勾姓而食。有人曰王亥,兩手操鳥,方食其頭。王亥託于有易,河伯僕牛。有易殺王亥,取僕牛。河念有易,有易潛出,為國於獸,方食之,名曰搖民。帝舜生戲,戲生搖民。
มีอาณาจักรคุนหมิน (困民國) แห่งตระกูลโกว (勾) ซึ่งกิน (ข้าวฟ่าง) เป็นอาหาร มีชายชื่อหวางไห่ (王亥) ผู้ถือนกไว้ด้วยสองมือและกินหัวมัน หวางไห่ไปลี้ภัยอยู่กับชาวโยวอี้ (有易) และฝากวัวของตนไว้กับเจ้าแห่งแม่น้ำ (河伯) ชาวโยวอี้สังหารหวางไห่และยึดวัวไป เจ้าแห่งแม่น้ำสงสารชาวโยวอี้ ชาวโยวอี้จึงแอบหนีไปและตั้งอาณาจักรขึ้นในหมู่สัตว์ที่พวกเขายังชีพ เรียกว่าชาวเหยาหมิน (搖民) จักรพรรดิซุ่นให้กำเนิดซี่ (戲) และซี่ให้กำเนิดชาวเหยาหมิน
海內有兩人,名曰女丑。女丑有大蟹。
ภายในท้องทะเลมีคนสองคนชื่อหนวี่โฉ่ว (女丑) หนวี่โฉ่วมีปูยักษ์ตัวหนึ่ง
大荒之中,有山名曰孽搖頵羝,上有扶木,柱三百里,其葉如芥。有谷曰溫源谷,湯谷上有扶木。一日方至,一日方出,皆載於烏。
กลางถิ่นทุรกันดารใหญ่ ตั้งตระหง่านภูเขาชื่อเนี่ยเหยาอวิ๋นตี (孽搖頵羝) ยอดเขามีต้นฝูมู่ (扶木, ต้นหม่อนฝูซาง) ลำต้นสูงสามร้อยหลี่ ใบคล้ายผักกาด มีหุบเขาชื่อเวินหยวน (溫源谷, หุบแห่งบ่อน้ำอุ่น) คือหุบเดือดพล่าน (湯谷) เหนือหุบนั้นมีต้นฝูมู่ขึ้นอยู่ เมื่อดวงอาทิตย์ดวงหนึ่งมาถึง อีกดวงก็จากไป แต่ละดวงมีอีกา (烏) พาไป
有神,人面、犬耳、獸身,珥兩青蛇,名曰奢比尸。
มีเทพหน้าคน หูสุนัข กายสัตว์ สวมงูเขียวสองตัวเป็นต่างหู ชื่อศพแห่งเชอปี่ (奢比尸)
有五彩之鳥,相鄉棄沙,惟帝俊下友,帝下兩壇,彩鳥是司。
มีหมู่นกห้าสีหันหน้าเข้าหากันร่ายรำกระพือปีก เป็นมิตรเบื้องล่างของจักรพรรดิจวิ้น (帝俊) จักรพรรดิมีแท่นบูชาสองแห่งในโลกเบื้องล่าง และนกหลากสีเหล่านี้เป็นผู้เฝ้ารักษา
大荒之中,有山名曰猗天蘇門,日月所生,有壎民之國。
กลางถิ่นทุรกันดารใหญ่ ตั้งตระหง่านภูเขาชื่ออีเทียนซูเหมิน (猗天蘇門) อันเป็นที่ซึ่งดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ถือกำเนิด มีอาณาจักรซวินหมิน (壎民之國)
有綦山。又有搖山。有䰝山。又有門戶山。又有盛山。又有待山。有五彩之鳥。
มีภูเขาฉี (綦山) แล้วภูเขาเหยา (搖山) ภูเขาเจิง (䰝山) แล้วภูเขาเหมินหู้ (門戶山) แล้วภูเขาเซิ่ง (盛山) แล้วภูเขาไต้ (待山) ที่นั่นมีนกห้าสี
東荒之中,有山名曰壑明俊疾,日月所出。有中容之國。
กลางถิ่นทุรกันดารบูรพา ตั้งตระหง่านภูเขาชื่อเฮ่อหมิงจวิ้นจี๋ (壑明俊疾) อันเป็นที่ซึ่งดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ออกมา มีอาณาจักรจงหรง (中容之國)
東北海外,又有三青馬、三騅、甘華。爰有遺玉、三青鳥、三騅、視肉、甘華、甘柤、百穀所在。
พ้นจากทะเลทางตะวันออกเฉียงเหนือ ยังมีม้าเขียวสามตัว ม้าด่าง(騅)สามตัว และ «บุปผาหวาน» (甘華) ที่นั่นมีหยกอี๋อวี้ (遺玉) นกเขียวสามตัว ม้าด่างสามตัว ฉื่อโร่ว (視肉) «บุปผาหวาน» พุทราหวาน (甘柤) และที่ซึ่งธัญพืชร้อยชนิดงอกงาม
有女和月母之國。有人名曰𪂧,北方曰𪂧,來之風曰𤟇,是處東極隅以止日月,使無相間出沒,司其短長。
มีอาณาจักรแห่งมารดาจันทร์หนวี่เหอ (女和月母之國) มีบุคคลชื่อหยวน (𪂧) ทางเหนือเรียกว่าหยวน ลมที่พัดมาชื่อเหยียน (𤟇) เขายืนอยู่ที่มุมสุดบูรพาทิศเพื่อกำกับดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ มิให้ขึ้นหรือตกผิดเวลา จัดระเบียบวิถีโคจรอันสั้นหรือยาวของทั้งสอง
大荒東北隅中,有山名曰凶犁土丘。應龍處南極,殺蚩尤與夸父,不得復上。故下數旱,旱而為應龍之狀,乃得大雨。
กลางมุมตะวันออกเฉียงเหนือของถิ่นทุรกันดารใหญ่ ตั้งตระหง่านภูเขาชื่อซฺยงหลีถู่ชิว (凶犁土丘) มังกรปีกอิ้งหลง (應龍, อิ้งหลง) พำนักอยู่สุดทักษิณทิศ เขาสังหารชือโหยว (蚩尤) และคุยฟู่ (夸父) จึงไม่อาจกลับขึ้นสู่ฟ้าได้อีก ด้วยเหตุนี้โลกเบื้องล่างจึงเกิดความแห้งแล้งบ่อยครั้ง ยามแล้ง ผู้คนจึงเลียนแบบรูปลักษณ์ของมังกรปีกอิ้งหลง แล้วก็ได้ฝนตกใหญ่
東海中有流波山,入海七千里。其上有獸,狀如牛,蒼身而無角,一足,出入水則必風雨,其光如日月,其聲如雷,其名曰夔。黃帝得之,以其皮為鼓,橛以雷獸之骨,聲聞五百里,以威天下。
กลางทะเลบูรพา ตั้งตระหง่านภูเขาแห่งคลื่นเลื่อนไหล (流波山) ห่างจากฝั่งเจ็ดพันหลี่ในทะเล ยอดเขามีสัตว์คล้ายวัว กายสีเทาไร้เขา มีเพียงเท้าเดียว ทุกครั้งที่มันเข้าหรือออกจากน้ำ ย่อมเกิดลมและฝน แสงของมันดุจดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ เสียงดุจฟ้าคำราม มันชื่อกุย (夔) จักรพรรดิเหลือง (黃帝) จับมันมา เอาหนังทำกลอง แล้วตีด้วยกระดูกของอสูรสายฟ้า เสียงดังไกลห้าร้อยหลี่ และข่มขวัญทั่วทั้งพิภพ
หมายเหตุ
«คัมภีร์แห่งถิ่นทุรกันดารใหญ่» (大荒經) เล่มที่ ๑๔ ถึง ๑๗ ประกอบกันเป็นชุดต่างหาก น่าจะเก่าแก่ที่สุดและเปี่ยมเทพปกรณัมที่สุดในประมวลทั้งหมด พรรณนาถึงสุดขอบสุดโพ้นของโลก (大荒, «ถิ่นทุรกันดารใหญ่» หรือ «แผ่นดินเถื่อนอันกว้างใหญ่») จัดเรียงรอบจุดที่ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ขึ้น (ทางตะวันออก) และตก (ทางตะวันตก) และเต็มไปด้วยลำดับวงศ์แห่งทวยเทพ
วงศ์วานแห่งจักรพรรดิจวิ้น (帝俊) บทนี้จัดโครงด้วยสายสกุล จักรพรรดิจวิ้น จักรพรรดิเหลือง (黃帝) เซ่าฮ่าว (少昊) ให้กำเนิดชนเผ่ามากมาย (จงหรง ซือโยว เฮยฉื่อ ไป๋หมิน…) จวิ้น ผู้เป็นบุคลาธิษฐานแห่งดวงตะวันโดยเฉพาะในคัมภีร์ซานไห่จิง มักถูกเทียบเคียงกับบรรพชนแห่งราชวงศ์ซาง
ต้นหม่อนสุริยะฝูซาง (扶木 / 扶桑) ที่สุดบูรพาทิศ ต้นไม้จักรวาลรองรับดวงอาทิตย์ทั้งสิบ ซึ่งทยอยขึ้นสู่ฟ้าทีละดวง แต่ละดวงมีอีกา (烏) พาไป นี่คือมหาปกรณัมแห่งรุ่งอรุณ คู่กันกับปกรณัมแห่งอัสดงทางทิศตะวันตก
อิ้งหลง ชือโหยว และกุย มังกรปีกอิ้งหลง (應龍) ผู้สังหารชือโหยว (蚩尤) และคุยฟู่ในศึกของจักรพรรดิเหลือง และอสูรเท้าเดียวกุย (夔) ที่จักรพรรดิเหลืองนำมาทำกลองศึก เชื่อมโยงเล่มนี้เข้ากับมหาวัฏแห่งการสถาปนาจักรวาลและการเมืองของโลก
หวางไห่ (王亥) เรื่องราวของหวางไห่ วัวของเขา และชาวโยวอี้ เป็นชิ้นส่วนล้ำค่าของตำนานบรรพชนราชวงศ์ซาง ซึ่งสอดคล้องกับจารึกพยากรณ์บนกระดูก
การระบุที่ไม่แน่นอน ชื่อทวยเทพ ขุนเขา และสรรพสัตว์มากมาย (犁𩵀, 禺䝞, 𪂧…) ไม่มีคำเทียบที่แน่ชัด จึงถอดเป็นพินอินพร้อมอักษรจีน คำแปลภาษาไทยอิงตามอรรถาธิบายตามจารีต (กัวผู่ เฮ่าอี้สิง)
ข้อความภาษาจีนตาม Chinese Text Project (ctext.org) คำแปลและหมายเหตุ: Chine-culture.com


